Nội dung bài viết

Tia cực tím (UV) là gì? Tác hại đến mắt và cách phòng tránh hiệu quả

Tia cực tím (UV) là một dạng bức xạ năng lượng phát ra từ mặt trời, có bước sóng ngắn hơn ánh sáng nhìn thấy và không thể quan sát bằng mắt thường. Mặc dù tia UVB đóng vai trò quan trọng trong việc giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, nhưng khi tiếp xúc quá mức, nó có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe, đặc biệt là đối với mắt và da.

Việc tiếp xúc quá nhiều với tia UV có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như đục thủy tinh thể, bỏng giác mạc và các tổn thương da khác. Vì vậy, việc hiểu rõ tác hại của tia UV và các biện pháp phòng ngừa thích hợp là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe mắt và cơ thể. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về các tác động của tia UV và cách phòng tránh hiệu quả.

Tia cực tím (UV) là gì và những tác hại đến mắt.

Tia cực tím (uv) là gì? Phân loại tia cực tím

Tia cực tím (UV) là một dạng năng lượng do mặt trời tạo ra, có bước sóng ngắn hơn ánh sáng nhìn thấy và không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Bức xạ này được phân chia thành 3 loại chính dựa trên độ dài bước sóng và mức độ tác động đến sức khỏe con người.

Tia UVA có bước sóng dài nhất (315-400 nm) và chiếm khoảng 95% lượng tia UV đến Trái Đất. Loại tia này không bị tầng ozone hấp thụ, do đó thâm nhập sâu vào da và mắt. Tia UVA góp phần vào quá trình lão hóa da sớm đồng thời cũng có thể góp phần vào quá trình phát triển ung thư da, nhưng không phải là nguyên nhân chính.
Tia UVB có bước sóng trung bình (280-315 nm) và mang năng lượng cao hơn UVA. Phần lớn tia UVB bị tầng ozone hấp thụ, nhưng một phần vẫn đến được bề mặt Trái Đất. Tia UVB tác động mạnh lên lớp ngoài cùng của da và là nguyên nhân chính gây cháy nắng, đồng thời góp phần gây ra phần lớn các ca ung thư da.
Tia UVC có bước sóng cực ngắn (100-280 nm) và năng lượng rất cao, nhưng được tầng ozone và khí quyển hấp thụ hoàn toàn. Vì vậy, tia UVC không tới được bề mặt Trái Đất trong điều kiện tự nhiên và không gây ảnh hưởng trực tiếp đến con người.

Tia cực tím (UV) là một dạng năng lượng do mặt trời tạo ra và không thể nhìn thấy bằng mắt thường

Các nguồn tia cực tím

Nguồn tia cực tím chủ yếu và mạnh nhất mà con người tiếp xúc hàng ngày là Mặt Trời. Cường độ bức xạ UV từ mặt trời thay đổi tùy theo nhiều yếu tố như thời gian trong ngày, vĩ độ địa lý, độ cao so với mặt nước biển và mức độ che phủ của mây. Thời điểm từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều thường ghi nhận cường độ tia UV cao nhất trong ngày.

Bên cạnh nguồn tự nhiên, các nguồn nhân tạo cũng phát ra tia cực tím. Giường tắm nắng (tanning beds) và đèn tắm nắng (sunlamps) là những nguồn phổ biến phát ra lượng tia UV đáng kể. Ngoài ra, một số loại đèn như đèn thủy ngân, đèn halogen, đèn huỳnh quang và các loại tia laser y tế cũng có khả năng phát ra tia UV. Việc sử dụng các thiết bị này mà không có biện pháp bảo vệ thích hợp có thể làm tăng nguy cơ tổn thương cho da và mắt.

Nguồn tia cực tím chủ yếu và mạnh nhất mà con người tiếp xúc hàng ngày là Mặt Trời

Tia cực tím ảnh hưởng như nào đến mắt và sức khỏe

Tiếp xúc quá mức với tia cực tím gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho cả mắt và sức khỏe toàn thân. Các tác động này thường tích lũy theo thời gian, dẫn đến những biến chứng lâu dài khó phục hồi.

Ảnh hưởng đến mắt

Tổn thương mắt do tia UV là quá trình tích lũy, tăng dần theo thời gian và không thể đảo ngược hoàn toàn. Nguy cơ mắc các bệnh lý về mắt tăng cao khi tiếp xúc thường xuyên với tia UV mà không có biện pháp bảo vệ. Dưới đây là 6 ảnh hưởng của tia UV tới mắt:

Ảnh hưởng tức thời (sau khi tiếp xúc cường độ cao)

Viêm giác mạc do ánh sáng (Photokeratitis): Hay còn gọi là “bỏng mắt”, tình trạng này xuất hiện sau khoảng 3-12 giờ tiếp xúc với tia UV. Các triệu chứng thường gặp bao gồm đau mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhạy cảm với ánh sáng, nhìn mờ và cảm giác có vật lạ trong mắt.
Tổn thương giác mạc và mi mắt: Tia UV có thể gây ra hiện tượng “bỏng” ở bề mặt giác mạc và mi mắt, dẫn đến những tổn thương tức thời cho các mô mắt.

Ảnh hưởng lâu dài (do tiếp xúc tích tụ)

Đục thủy tinh thể: Tia UV là yếu tố có thể gây hại cho protein trong thủy tinh thể, góp phần hình thành đục thủy tinh thể và gây suy giảm thị lực. Tuy nhiên, tia UV không phải là nguyên nhân duy nhất. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến mù lòa.
Thoái hóa điểm vàng: Tia UV không trực tiếp gây ra thoái hoá điểm vàng, nhưng là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ tổn thương ở điểm vàng, nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa ở người cao tuổi.
Mộng thịt (Pterygium): Đây là hiện tượng một khối mô phát triển bất thường trên kết mạc (lòng trắng của mắt), có thể gây ảnh hưởng đến tầm nhìn nếu không được điều trị.
Ung thư mí mắt: Việc tiếp xúc lâu dài với tia UV có thể làm tăng nguy cơ phát triển các khối u ở da mí mắt, bao gồm ung thư biểu mô tế bào đáy, tế bào vảy hoặc u hắc tố, gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Tổn thương mắt do tia UV là quá trình tích lũy, tăng dần theo thời gian và không thể đảo ngược hoàn toàn

Ảnh hưởng đến sức khỏe

Tia cực tím (UV) có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến da và hệ miễn dịch của cơ thể. Việc tiếp xúc kéo dài và quá mức với tia UV không chỉ dẫn đến các vấn đề về da mà còn làm suy yếu khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Dưới đây là 5 ảnh hưởng phổ biến của tia UV đối với da và hệ miễn dịch:

Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi

Họ và tên *

Dịch vụ cần tư vấn *

Số điện thoại *

Lão hóa da sớm: Tia UV làm tổn thương collagen và elastin, hai protein quan trọng giúp da duy trì độ đàn hồi và sự săn chắc, dẫn đến việc hình thành nếp nhăn, da chảy xệ và xuất hiện vết sạm màu.
Cháy nắng: Tiếp xúc quá mức với tia UV có thể gây ra hiện tượng cháy nắng, khiến da bị đỏ, sưng tấy, ngứa và phồng rộp, gây đau đớn và khó chịu.
Tăng sắc tố da: Khi da tiếp xúc với tia UV, cơ thể sẽ sản xuất melanin để bảo vệ da. Tuy nhiên, sản xuất quá mức melanin có thể gây ra các vết nám, tàn nhang và đốm nâu trên da.
Ung thư da: Tia UV có thể làm tổn thương DNA trong tế bào da, là nguyên nhân chính gây ung thư da. Các dấu hiệu bao gồm sự xuất hiện của các mảng da đỏ bất thường, nốt ruồi thay đổi hình dạng, mụn cứng hoặc da khô ráp.
Suy yếu hệ miễn dịch: Tiếp xúc kéo dài với tia UV có thể làm giảm hiệu quả của hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng và các bệnh lý khác.

Ung thư da (Skin Cancer) là rủi ro nghiêm trọng nhất khi tiếp xúc quá nhiều với tia UV

Lợi ích của tia cực tím

Tia cực tím (UV) không chỉ gây hại mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe khi được sử dụng một cách hợp lý. Dưới đây là 5 lợi ích quan trọng của tia UV đối với cơ thể:

Tổng hợp vitamin D: Tia UVB giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, một chất dinh dưỡng quan trọng giúp hấp thụ canxi và phốt pho, hỗ trợ phát triển và duy trì xương chắc khỏe.
Điều trị các bệnh da liễu: Tia UV được sử dụng trong quang trị liệu (phototherapy) để điều trị các bệnh về da như vảy nến, chàm, bạch biến và lupus.
Điều trị còi xương: Quang trị liệu còn được ứng dụng trong việc điều trị còi xương ở trẻ em, khi cơ thể bị thiếu hụt vitamin D nghiêm trọng.
Tăng cường sức khỏe xương: Vitamin D, được sản xuất dưới tác động của tia UV, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự khỏe mạnh của xương và ngăn ngừa bệnh loãng xương.
Cải thiện tình trạng da: Tia UV có thể giúp làm giảm triệu chứng của một số tình trạng da mãn tính như mụn trứng cá và vảy nến khi được sử dụng dưới sự giám sát của chuyên gia y tế.

Tia UV đóng vai trò thiết yếu cho cơ thể

Tia UV, đặc biệt là tia UVB, đóng vai trò thiết yếu trong việc giúp cơ thể tổng hợp vitamin D

Các biện pháp giúp hạn chế tiếp xúc với tia cực tím

Bảo vệ bản thân khỏi tia UV không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng mà còn duy trì sức khỏe lâu dài. Việc kết hợp nhiều biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu tác hại của tia cực tím. Dưới đây là 6 biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để hạn chế tiếp xúc với bức xạ UV:

Hạn chế thời gian ngoài trời: Tránh ra nắng từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều, khi tia UV đạt cường độ cao nhất. Ngay cả những ngày nhiều mây, tia UV vẫn có thể gây hại cho da và mắt.
Theo dõi Chỉ số UV (UV Index): Chỉ số UV từ 3 trở lên (mức trung bình) cần có biện pháp bảo vệ. Chỉ số càng cao, nguy cơ tổn thương da càng lớn, yêu cầu biện pháp phòng ngừa mạnh mẽ hơn.
Sử dụng bóng râm: Ở dưới bóng râm khi hoạt động ngoài trời, đặc biệt trong giờ cao điểm. Tuy nhiên, cần lưu ý tia UV có thể phản xạ từ các bề mặt xung quanh, không hoàn toàn bảo vệ.
Sử dụng quần áo bảo hộ: Đội mũ rộng vành để che chắn mặt, cổ, tai và mắt. Mặc quần áo dài tay, dệt chặt và có màu tối để bảo vệ da tối đa.
Bảo vệ mắt: Đeo kính râm chống 100% tia UVA và UVB (UV400), ngay cả khi trời râm hoặc nhiều mây. Kính râm bao quanh (wraparound) bảo vệ tốt nhất.
Sử dụng kem chống nắng: Dùng kem chống nắng phổ rộng (SPF 30+) để bảo vệ da khỏi tia UVA và UVB. Thoa kem trước khi ra nắng 15-30 phút và thoa lại sau mỗi 2 giờ, hoặc khi bơi, đổ mồ hôi.

Lưu ý bổ sung: Tránh sử dụng giường tắm nắng vì chúng phát ra lượng tia UV tương đương hoặc thậm chí mạnh hơn mặt trời. Cần đặc biệt cẩn thận khi ở gần tuyết, cát và nước vì các bề mặt này có khả năng phản xạ tia UV, làm tăng mức độ phơi nhiễm lên đến 80%.

Dùng kem chống nắng phổ rộng (SPF 30+) để bảo vệ da khỏi tia UVA và UVB

Cách chọn kính chống tia cực tím

Việc chọn kính râm phù hợp rất quan trọng để bảo vệ mắt khỏi tác hại của tia UV. Tuy nhiên, không phải loại kính nào cũng có khả năng chống UV hiệu quả, vì vậy bạn cần lưu ý một số yếu tố cơ bản khi lựa chọn. Dưới đây là 4 yếu tố quan trọng cần xem xét khi chọn kính chống tia cực tím.

Khả năng chống UV: Chọn kính có nhãn “100% UV protection”, “UV400” hoặc “100% UVA/UVB protection” để đảm bảo bảo vệ tối đa khỏi tia UVA và UVB. Màu kính tối không đồng nghĩa với khả năng chống UV hiệu quả.
Kiểu dáng và kích thước: Kính gọng to hoặc kiểu bao quanh (wraparound) bảo vệ mắt toàn diện hơn, chặn tia UV từ các góc bên và trên. Phù hợp cho những ai thường xuyên hoạt động ngoài trời hoặc tham gia thể thao.
Chất liệu tròng kính: Tròng kính polycarbonate có khả năng chống va đập và tự động chặn tia UV. Tuy nhiên, nên chọn loại có lớp phủ chống UV chuyên dụng để bảo vệ tối ưu, đặc biệt cho trẻ em và người cao tuổi.
Thời điểm sử dụng: Đeo kính râm mọi lúc khi ra ngoài trời, dù trời nắng hay râm, vì tia UV vẫn xuyên qua mây. Kết hợp kính râm với mũ rộng vành để bảo vệ vùng da quanh mắt tốt hơn.

4 yếu tố quan trọng cần xem xét khi chọn kính chống tia cực tím

Hướng dẫn xác định lượng tia cực tím

Chỉ số UV (UV Index) là công cụ dự báo giúp đánh giá mức độ bức xạ UV trong ngày, từ đó đưa ra biện pháp phòng ngừa phù hợp. Thang đo này được chia thành 5 cấp độ từ thấp đến cực cao, mỗi cấp độ đòi hỏi mức độ bảo vệ khác nhau.

Thấp (0-2): Nguy cơ tổn thương từ tia UV khá thấp. Tuy nhiên, nếu da dễ cháy nắng, vẫn nên dùng kem chống nắng và đeo kính râm khi ra ngoài. Những người có da nhạy cảm hoặc đang dùng thuốc làm tăng độ nhạy cảm với ánh sáng cần cẩn trọng hơn.
Trung bình (3-5): Cần áp dụng biện pháp bảo vệ cơ bản như đội mũ, mặc quần áo che chắn và dùng kem chống nắng. Tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng vào giữa trưa và tìm bóng râm khi cần thiết.
Cao (6-7): Da dễ bị cháy nắng nhanh chóng nếu không bảo vệ. Dùng đầy đủ biện pháp phòng ngừa như quần áo dài tay, mũ rộng vành, kính râm và kem chống nắng SPF 30+. Hạn chế ra ngoài từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.
Rất cao (8-10): Áp dụng biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt và hạn chế hoạt động ngoài trời. Da có thể bị cháy nắng chỉ sau vài phút. Ở trong bóng râm vào giữa trưa, mặc đồ bảo hộ đầy đủ và thoa kem chống nắng thường xuyên.
Cực cao (11+): Nguy cơ tổn thương cực kỳ cao, chỉ sau vài phút tiếp xúc. Tuyệt đối không ra ngoài từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Nếu cần, sử dụng tất cả biện pháp bảo vệ tối đa.

Cần lưu ý rằng tuyết, cát và nước đều có khả năng phản xạ tia UV, làm tăng mức độ phơi nhiễm. Độ cao so với mặt nước biển cũng ảnh hưởng đến cường độ tia UV, càng lên cao cường độ càng tăng. Các ứng dụng dự báo thời tiết và website của cơ quan khí tượng thường cung cấp thông tin về chỉ số UV hàng ngày, giúp mọi người chủ động trong việc bảo vệ sức khỏe.

Chỉ số UV (UV Index) là công cụ dự báo giúp đánh giá mức độ bức xạ UV trong ngày và đưa ra biện pháp phòng ngừa phù hợp

Tia cực tím (UV) là nguồn bức xạ tự nhiên cần thiết cho cơ thể nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng khi tiếp xúc quá mức. Từ việc tổng hợp vitamin D đến các tác hại như đục thủy tinh thể, thịt mộng, ung thư da và lão hóa sớm, việc hiểu rõ về tia UV giúp mỗi người có biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Sử dụng kính râm chống UV, kem chống nắng, quần áo bảo hộ và hạn chế hoạt động ngoài trời vào giờ cao điểm là những cách đơn giản nhưng quan trọng để bảo vệ sức khỏe đôi mắt và làn da.