Thiếu vitamin B12 gây bệnh gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Vitamin B12 (cobalamin) đóng vai trò thiết yếu trong duy trì chức năng thần kinh, sản xuất hồng cầu và tổng hợp DNA. Ngoài ra, vitamin này còn hỗ trợ quá trình chuyển hóa năng lượng, bảo vệ sức khỏe tim mạch và duy trì trí nhớ. Thiếu hụt vitamin B12 là một vấn đề sức khỏe phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, những người ăn chay trường hoặc có rối loạn hấp thụ dinh dưỡng.

Khi cơ thể không đủ vitamin B12, có thể phát sinh nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như thiếu máu đại hồng cầu, rối loạn thần kinh, tổn thương dây thần kinh ngoại biên, giảm thị lực và các biểu hiện tiêu hóa. Tình trạng kéo dài không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến biến chứng vĩnh viễn hoặc ảnh hưởng chức năng thần kinh và nhận thức. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên nhân, triệu chứng, các bệnh lý liên quan và cách phòng ngừa thiếu vitamin B12.

Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa khi thiếu vitamin B12

Hàm lượng Vitamin B12 cần thiết cho cơ thể

Nhu cầu vitamin B12 thay đổi theo từng giai đoạn phát triển và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Dưới đây là bảng hàm lượng vitamin B12 cần thiết cho cơ thể theo từng độ tuổi khác nhau:

Triệu chứng khi thiếu vitamin B12 cần chú ý

Việc nhận biết sớm dấu hiệu thiếu vitamin b12 giúp phát hiện và điều trị kịp thời. Khi cơ thể thiếu vitamin B12, 11 triệu chứng phổ biến có thể xuất hiện, ảnh hưởng đến sức khỏe toàn diện và chất lượng cuộc sống. Các dấu hiệu này phát triển từ từ, có thể không rõ ràng ở giai đoạn đầu nhưng trở nên nghiêm trọng theo thời gian nếu không được điều trị kịp thời.

• Cảm giác kiệt sức kéo dài, thiếu năng lượng dù đã nghỉ ngơi đầy đủ, do tế bào không nhận đủ oxy.
• Thiếu máu làm da nhợt nhạt, vàng da do hồng cầu bị phá hủy nhiều hơn bình thường.
• Cảm giác tê bì, châm chích ở tay, chân, mặt do tổn thương dây thần kinh ngoại biên khi thiếu vitamin B12 lâu dài.
• Khó tập trung, quên thông tin gần đây, rối loạn nhận thức ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt.
• Thay đổi tâm trạng như trầm cảm, lo âu, cáu gắt do thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine.
• Mờ mắt, nhạy cảm với ánh sáng, có thể dẫn đến tổn thương thần kinh thị giác nếu không điều trị.
• Lưỡi sưng đỏ, đau, bề mặt nhẵn bóng, xuất hiện vết loét gây khó chịu khi ăn uống.
• Giảm sức mạnh cơ bắp, mất phối hợp vận động, đi lại loạng choạng do tổn thương thần kinh và thiếu oxy.
• Nhịp tim nhanh không đều, khó thở khi gắng sức do thiếu máu và cung cấp oxy không đủ.
• Buồn nôn, tiêu chảy, chán ăn, giảm cân không rõ nguyên nhân do ảnh hưởng đến niêm mạc đường tiêu hóa.
• Nghe tiếng chuông, tiếng ù trong tai không có nguồn bên ngoài, có thể do tổn thương thần kinh thính giác.

Thiếu vitamin B12 có thể gây rối loạn thị giác

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B12

Có 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B12 trong cơ thể.

• Thiếu yếu tố nội tại (Intrinsic Factor): Bệnh thiếu máu ác tính xảy ra khi cơ thể sản xuất kháng thể chống lại yếu tố nội tại, khiến ruột non không thể hấp thu vitamin B12 từ thực phẩm.
• Rối loạn hấp thu: Các bệnh lý đường tiêu hóa như viêm dạ dày mãn tính, bệnh Crohn, bệnh celiac hoặc phẫu thuật cắt dạ dày làm giảm khả năng hấp thu vitamin B12 của cơ thể.
• Chế độ ăn không đủ vitamin B12: Người ăn chay thuần túy hoặc chế độ ăn hạn chế thực phẩm động vật trong thời gian dài có nguy cơ cao bị thiếu vitamin B12.
• Tác động của thuốc và hóa chất: Sử dụng lâu dài các thuốc như metformin, thuốc ức chế bơm proton hoặc tiếp xúc với khí N2O có thể làm giảm nồng độ vitamin B12 trong cơ thể.

Chế độ ăn không đảm bảo dẫn đến tình trạng thiếu vitamin B12

Thiếu vitamin B12 gây ra bệnh gì?

Thiếu vitamin B12 có thể dẫn đến 8 bệnh lý phổ biến ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn diện.

1. Bệnh thiếu máu hồng cầu

Thiếu vitamin B12 gây thiếu máu hồng cầu to, tình trạng cơ thể không có đủ tế bào hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển oxy. Các tế bào hồng cầu phát triển bất thường, có kích thước lớn hơn bình thường và hình dạng bầu dục thay vì tròn. Điều này xảy ra vì vitamin B12 cần thiết cho việc tổng hợp DNA và phân chia tế bào. Khi thiếu vitamin này, tủy xương sản xuất ít hồng cầu hơn và các tế bào này thường chết sớm hơn bình thường, dẫn đến tình trạng thiếu oxy trong mô.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra bệnh thiếu máu hồng cầu

2. Mệt mỏi và suy nhược cơ thể

Cơ thể thiếu năng lượng nghiêm trọng khi không có đủ vitamin B12. Tình trạng mệt mỏi kéo dài, yếu cơ và khó tập trung xuất hiện do hồng cầu không đủ để cung cấp oxy cho tế bào. Người bệnh thường cảm thấy kiệt sức ngay cả sau khi nghỉ ngơi đầy đủ. Sự suy giảm năng lượng này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc và sinh hoạt hàng ngày, giảm chất lượng cuộc sống đáng kể.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra mệt mỏi và suy nhược cơ thể

3. Rối loạn thần kinh và tổn thương hệ thần kinh

Vitamin B12 đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì bao myelin bảo vệ sợi thần kinh. Khi thiếu hụt, tình trạng thoái hóa kết hợp dưới cấp tủy sống có thể xảy ra, gây tổn thương các đường dây thần kinh ở cột sống. Triệu chứng bao gồm tê bì hoặc châm chích ở tay chân, mất thăng bằng, khó khăn khi đi lại và giảm khả năng cảm nhận vị trí các bộ phận cơ thể. Trong các trường hợp nghiêm trọng, tổn thương có thể trở nên vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra rối loạn thần kinh và tổn thương hệ thần kinh

4. Giảm thị lực và các vấn đề về mắt

Thiếu vitamin B12 có thể gây tổn thương thần kinh thị giác, dẫn đến các vấn đề về thị lực. Người bệnh có thể trải qua tình trạng mờ mắt, rối loạn thị giác (cận, viễn, loạn) hoặc nhạy cảm với ánh sáng bất thường. Thần kinh thị giác chịu trách nhiệm truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt đến não, khi bị tổn thương do thiếu B12, có thể dẫn đến giảm thị lực dần dần. May mắn là tình trạng này có thể hồi phục nếu được bổ sung vitamin B12 đúng cách và kịp thời.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra giảm thị lực và các vấn đề về mắt

5. Rối loạn tiêu hóa

Các vấn đề về đường tiêu hóa thường xuất hiện sớm khi cơ thể thiếu vitamin B12. Người bệnh có thể gặp phải buồn nôn, tiêu chảy, chán ăn và giảm cân không rõ nguyên nhân. Lưỡi có thể sưng đỏ, đau và xuất hiện các vết loét miệng khó chịu. Tình trạng viêm lưỡi (glossitis) là dấu hiệu đặc trưng, khiến việc ăn uống và nuốt trở nên khó khăn. Các triệu chứng này phát sinh do sự thay đổi trong mô biểu mô của đường tiêu hóa.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra rối loạn tiêu hóa

6. Tổn thương xương và nguy cơ loãng xương

Nghiên cứu cho thấy thiếu vitamin B12 có liên quan đến giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương. Vitamin B12 tham gia vào quá trình tạo xương và duy trì cấu trúc xương khỏe mạnh. Khi thiếu hụt, quá trình tái tạo xương bị ảnh hưởng, khiến xương trở nên yếu và dễ gãy hơn. Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng ở người cao tuổi, những người vốn đã có nguy cơ cao mắc loãng xương do lão hóa tự nhiên.

Tổn thương xương và nguy cơ loãng xương xuất phát từ thiếu vitamin B12

7. Tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch

Thiếu vitamin B12 làm tăng nồng độ homocysteine trong máu, một yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch. Homocysteine cao có thể gây tổn thương thành mạch máu, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và dẫn đến các biến chứng như đau tim, đột quỵ. Tình trạng thiếu máu do thiếu B12 cũng khiến tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu, gây nhịp tim nhanh và khó thở, làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch.

Tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch khi cơ thể thiếu vitamin B12

8. Các bệnh lý tiềm ẩn ở người già

Người cao tuổi có nguy cơ cao mắc các biến chứng nghiêm trọng do thiếu vitamin B12. Suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ và rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu xuất hiện thường xuyên ở nhóm tuổi này. Vitamin B12 tham gia tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, kiểm soát tâm trạng và cảm xúc. Thiếu hụt lâu dài có thể dẫn đến liệt, mất kiểm soát đại tiện hoặc tiểu tiện, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Cơ thể thiếu vitamin B12 có thể gây ra các bệnh lý tiềm ẩn ở người già

Đọc thêm: Thiếu vitamin b gây bệnh gì?

Cách bổ sung vitamin B12 hiệu quả cho cơ thể

Để bổ sung vitamin B12 khi cơ thể thiếu hụt, có 4 phương pháp phổ biến mà người thiếu vitamin B12 có thể áp dụng, tùy thuộc vào mức độ thiếu hụt và khả năng hấp thụ của cơ thể:

• Chế độ ăn giàu vitamin B12: Để hiểu rõ hơn vitamin b12 có trong thực phẩm nào và hàm lượng cụ thể, bạn có thể bổ sung qua thực phẩm từ động vật (thịt đỏ, cá, trứng, sữa, ngũ cốc bổ sung). Ví dụ: 100g thịt bò chứa 2.4 mcg, cá hồi 100g chứa 3.2 mcg.
• Bổ sung viên uống/thực phẩm chức năng: Liều thông thường từ 1000-2000 mcg/ngày, thích hợp cho người thiếu hụt hoặc ăn chay thuần túy. Cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng cho trẻ em, bà bầu, người có bệnh lý nền.
• Tiêm vitamin B12: Tiêm vào cơ bắp cho người thiếu hụt nghiêm trọng, liều 1000 mcg mỗi tuần trong 4 tuần đầu, sau đó duy trì 1000 mcg/tháng. Cần giám sát y tế đối với trẻ em, bà bầu và người bệnh.
• Xịt mũi/gel mũi: Cung cấp vitamin B12 qua niêm mạc mũi thay vì viên uống hay tiêm, phù hợp với người không thể uống hoặc tiêm. Liều lượng do bác sĩ chỉ định, phù hợp cho người lớn, trẻ em (với giám sát) và người cao tuổi.

Thực phẩm bổ sung vitamin B12 an toàn cho sức khỏe

Đọc thêm: Vitamin b12 có trong trái cây nào?

Câu hỏi thường gặp

Thiếu vitamin B12 nên ăn gì?

Nên ăn thực phẩm động vật giàu vitamin B12 như thịt bò, thịt gà, cá hồi, cá ngừ, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa. Đối với người ăn chay, cần bổ sung từ thực phẩm bổ sung vitamin B12 như ngũ cốc ăn sáng, sữa thực vật hoặc men dinh dưỡng. Gan động vật là nguồn vitamin B12 dồi dào nhất với 100g gan bò chứa khoảng 60-70 mcg vitamin B12. Hải sản như ngao, sò, tôm cũng cung cấp lượng lớn vitamin này cho cơ thể. Với những người ăn chay thì nên tìm hiểu Vitamin B12 có trong rau gì để bổ sung dưỡng chất.

Khi nào nên uống vitamin B12?

Nên uống vitamin B12 vào buổi sáng, trước hoặc sau bữa ăn sáng 30 phút để tối ưu hấp thu. Đối với người có nguy cơ cao như người cao tuổi, người ăn chay hoặc có bệnh lý tiêu hóa, cần bổ sung thường xuyên theo chỉ định bác sĩ. Nếu đang dùng metformin hoặc thuốc ức chế bơm proton, nên kiểm tra nồng độ B12 định kỳ sáu tháng một lần. Liều lượng và thời gian bổ sung phụ thuộc vào mức độ thiếu hụt và tình trạng sức khỏe tổng thể của từng người.

Thiếu vitamin B12 là tình trạng có thể gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng từ thiếu máu hồng cầu, tổn thương thần kinh đến giảm thị lực và các vấn đề tim mạch. Việc nhận biết sớm các nguyên nhân, triệu chứng và nhóm đối tượng có nguy cơ cao giúp phòng ngừa và điều trị hiệu quả tình trạng thiếu hụt này. Bổ sung vitamin B12 đúng cách thông qua chế độ ăn, viên uống hoặc tiêm bắp có thể cải thiện đáng kể sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Khám & tư vấn phác đồ xóa cận cùng đội ngũ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm

Danh mục tài liệu tham khảo

1. Ankar, A., & Kumar, A. (2024, September 10). Vitamin B12 deficiency. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441923/
2. Cleveland Clinic. (n.d.). Vitamin B12 deficiency. Cleveland Clinic. Retrieved December 10, 2025, from https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22831-vitamin-b12-deficiency
3. Johns Hopkins Medicine. (n.d.). Vitamin B12 deficiency anemia. Johns Hopkins Medicine Health Library. Retrieved December 10, 2025, from  https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/vitamin-b12-deficiency-anemia
4. National Health Service. (n.d.). Symptoms – Vitamin B12 or folate deficiency anaemia. NHS. Retrieved December 10, 2025, from https://www.nhs.uk/conditions/vitamin-b12-or-folate-deficiency-anaemia/symptoms/
5. Sức khỏe & Đời sống. (2024, February 26). 11 dấu hiệu bất thường khi cơ thể thiếu vitamin B12. SKĐS – Sức khỏe và Đời sống. https://suckhoedoisong.vn/11-dau-hieu-bat-thuong-khi-co-the-thieu-vitamin-b12-169240221110808141.htm