Thoái hóa võng mạc là bệnh lý nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị giác và có thể dẫn đến mù lòa nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Đây là quá trình lão hóa và suy thoái lớp tế bào võng mạc mắt do nhiều nguyên nhân như yếu tố bệnh lý trong cơ thể và ảnh hưởng của môi trường bên ngoài. Bệnh thường diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã ở mức độ nguy hiểm, tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng.
Hiểu rõ các dạng thoái hóa võng mạc, nguyên nhân gây bệnh, yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và tìm kiếm phương pháp điều trị hiệu quả. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin toàn diện về thoái hóa võng mạc, từ các triệu chứng nhận biết đến các phương pháp điều trị tiên tiến, cùng những biện pháp phòng ngừa thiết thực để bảo vệ sức khỏe mắt.
Thoái hóa võng mạc: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả
Thoái hóa võng mạc là gì?
Thoái hóa võng mạc là quá trình lão hóa và suy thoái lớp tế bào võng mạc mắt do nhiều nguyên nhân khác nhau. Võng mạc là lớp màng thần kinh cực mỏng nằm ở đáy mắt, giữ vai trò quan trọng trong việc cảm nhận ánh sáng và chuyển đổi chúng thành tín hiệu thần kinh để truyền lên não phân tích hình ảnh. Các yếu tố bệnh lý trong cơ thể cũng như ảnh hưởng của môi trường bên ngoài có thể khiến quá trình thoái hóa võng mạc diễn ra sớm và nhanh hơn bình thường.
Bệnh thoái hóa võng mạc thường diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện tình cờ khi người bệnh khám kiểm tra đáy mắt với đồng tử đã được nhỏ thuốc giãn ra. Đây là căn bệnh nguy hiểm ảnh hưởng trực tiếp đến thị giác, có thể gây mù lòa nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh thường xuất hiện ở những người trên 50 tuổi hoặc những người mắc các tật khúc xạ như cận thị, tiểu đường và cao huyết áp.
Thoái hóa võng mạc là quá trình lão hóa và suy thoái lớp tế bào võng mạc mắt do nhiều nguyên nhân khác nhau
Các dạng thoái hóa võng mạc thường gặp
Thoái hóa võng mạc có nhiều dạng khác nhau, trong đó 2 dạng phổ biến nhất là thoái hóa võng mạc vùng chu biên và thoái hóa sắc tố võng mạc. Mỗi dạng có đặc điểm riêng và cần được chẩn đoán chính xác để có phương án điều trị phù hợp.
Thoái hóa võng mạc vùng chu biên
Thoái hóa võng mạc vùng chu biên thường gặp ở người cận thị, đặc biệt là cận thị nặng. Khi trục nhãn cầu phát triển dài hơn bình thường, võng mạc bị kéo căng, trở nên mỏng đi và dần dần thoái hóa. Tình trạng này diễn ra âm thầm và thường chỉ được phát hiện khi khám kiểm tra đáy mắt định kỳ. Do đó, người có tật cận thị cần đi khám định kỳ 3-6 tháng một lần để được soi đáy mắt kiểm tra và phát hiện sớm các thoái hóa trên võng mạc.
Thoái hóa võng mạc vùng chu biên thường gặp ở người cận thị
Thoái hóa sắc tố võng mạc (Retinitis Pigmentosa)
Thoái hóa sắc tố võng mạc hay Retinitis Pigmentosa (RP) là một bệnh thoái hóa thần kinh di truyền, tiến triển dần theo thời gian,. Bệnh thường bắt đầu ở ngoại vi võng mạc và tiến dần vào trung tâm, gây mất dần thị lực ban đêm và thị lực ngoại vi. Có nhiều dạng RP với các căn nguyên khác nhau, bao gồm khuyết tật trong biểu mô sắc tố võng mạc, khuyết tật trong xử lý và vận chuyển rhodopsin, nhưng kết quả chung đều là các tế bào cảm thụ ánh sáng trải qua giai đoạn căng thẳng và chết dần.
Thoái hóa sắc tố võng mạc hay Retinitis Pigmentosa (RP) là một bệnh thoái hóa thần kinh di truyền
Nguyên nhân dẫn đến thoái hóa võng mạc
Thoái hóa võng mạc có nhiều nguyên nhân khác nhau, từ quá trình lão hóa tự nhiên đến các yếu tố bệnh lý và di truyền. Hiểu rõ 5 nguyên nhân chính dưới đây sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và kiểm soát bệnh tốt hơn.
Lão hóa
Quá trình lão hóa tự nhiên cùng với sự tác động của môi trường ô nhiễm và chế độ ăn uống không đảm bảo có thể khiến carotenoid của điểm vàng dần bị thoái hóa, gây suy giảm chức năng điểm vàng và ảnh hưởng đến thị lực. Tuổi già là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của các bệnh lý võng mạc. Khi cơ thể già đi, khả năng tái tạo và phục hồi của các tế bào võng mạc giảm sút, làm tăng nguy cơ thoái hóa.
Tuổi già là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của các bệnh lý võng mạc
Yếu tố di truyền và rối loạn gen
Đột biến gen là nguyên nhân hiếm gặp nhưng quan trọng của thoái hóa võng mạc, thường liên quan đến nhiễm sắc thể X và có thể gây ra các bệnh như Norrie, FEVR và bệnh Coats. Thoái hóa sắc tố võng mạc (RP) là một bệnh lý thoái hóa di truyền điển hình. Các bệnh thoái hóa võng mạc di truyền như Retinitis Pigmentosa và bệnh kết hợp di truyền-môi trường như thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi tác (AMD) đều có thể khởi phát quá trình thoái hóa và tái cấu trúc võng mạc.
Yếu tố di truyền và rối loạn gen
Các bệnh lý về mắt
Tật cận thị, đặc biệt là cận thị nặng, là một nguyên nhân phổ biến gây thoái hóa võng mạc. Khi mắt bị cận thị nặng, trục nhãn cầu dài ra bất thường, làm kéo căng và làm mỏng võng mạc, từ đó dẫn đến tình trạng thoái hóa,. Người cận thị cần được theo dõi và khám định kỳ để phát hiện sớm các biến chứng võng mạc.
Tật cận thị, đặc biệt là cận thị nặng, là một nguyên nhân phổ biến gây thoái hóa võng mạc
Biến chứng từ bệnh tiểu đường
Bệnh tiểu đường có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến võng mạc thông qua cơ chế bệnh võng mạc đái tháo đường. Các mạch máu nhỏ ở phía sau mắt có thể hư hại và rò rỉ dịch vào và dưới võng mạc, gây sưng và làm mờ hoặc méo mó thị lực. Đái tháo đường được coi là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh võng mạc tăng sinh trên thế giới.
Bệnh tiểu đường có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến võng mạc thông qua cơ chế bệnh võng mạc đái tháo đường
Tăng huyết áp
Tăng huyết áp tạo áp lực cao trong hệ thống mạch máu, làm cho thành động mạch dày lên, kể cả động mạch nuôi võng mạc. Điều này làm giảm lưu lượng máu hiệu quả đến võng mạc, gây thiếu máu cục bộ mô và tổn thương võng mạc, dẫn đến bệnh võng mạc tăng huyết áp. Kiểm soát huyết áp ổn định là biện pháp quan trọng để phòng ngừa thoái hóa võng mạc.
Kiểm soát huyết áp ổn định là biện pháp quan trọng để phòng ngừa thoái hóa võng mạc
Những yếu tố làm tăng nguy cơ thoái hóa võng mạc
Có 5 yếu tố nguy cơ chính làm tăng khả năng mắc bệnh thoái hóa võng mạc. Nhận biết các yếu tố này giúp người bệnh chủ động phòng ngừa và theo dõi sức khỏe mắt thường xuyên hơn.
- Tuổi tác: Bệnh thường xuất hiện ở những người trên 50 tuổi khi quá trình lão hóa tự nhiên làm suy giảm chức năng võng mạc. Tuổi già là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi nhưng cần được lưu ý.
- Bệnh nền: Người mắc các bệnh lý như cận thị (đặc biệt cận thị nặng),, tiểu đường,, cao huyết áp, béo phì, và xơ vữa động mạch có nguy cơ cao mắc thoái hóa võng mạc.
- Tiền sử gia đình: Tiền sử gia đình có người mắc bệnh thoái hóa võng mạc do đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý võng mạc khác làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh,.
- Chấn thương mắt: Chấn thương ở mắt hoặc vùng đầu và một số bệnh lý khác cũng có thể gây ra tình trạng thoái hóa võng mạc,.
- Hút thuốc lá: Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ quan trọng có thể thay đổi được, góp phần làm tăng tốc độ thoái hóa võng mạc,.
Hút thuốc lá là một yếu tố nguy cơ quan trọng có thể thay đổi được, góp phần làm tăng tốc độ thoái hóa võng mạc
Dấu hiệu nhận biết bệnh thoái hóa võng mạc
Thoái hóa võng mạc có nhiều dấu hiệu cảnh báo mà người bệnh cần nhận biết sớm. Dưới đây là 12 triệu chứng quan trọng giúp phát hiện bệnh kịp thời.
- Giảm thị lực, mắt nhìn mờ: Tình trạng này có thể xảy ra ở một hoặc cả hai mắt.
- Khó nhìn rõ các vật ở tầm nhìn xa: Người bệnh không thể nhìn thấy rõ các vật ở xa.
- Cần nhiều ánh sáng hơn bình thường: Cần thêm ánh sáng để thấy sự tương phản khi đi cầu thang hoặc đọc chữ.
- Mắt thường mờ hoặc nhòe: Đặc biệt khi nhìn vào vật gì đó hay mặt người khác.
- Khó phân biệt màu sắc: Màu sắc trở nên kém rõ ràng và độ bão hòa giảm.
- Nhìn đường thẳng thành đường cong: Khi nhìn vào lằn ca rô hay lằn thẳng, chúng bị uốn vòng và mờ đi.
- Xuất huyết thủy tinh thể: Có máu trong thể thủy tinh của mắt.
- Xuất hiện điểm mù trước mắt: Vùng mù hoàn toàn trong trường nhìn.
- Mắt thường không đau: Bệnh tiến triển mà không gây đau đớn, dễ bị bỏ qua.
- Thấy chấm đen như mưa bồ hóng: Khi võng mạc rách có thể kèm xuất huyết nội nhãn.
- Hiện tượng ruồi bay và hoa mắt: Đột ngột thấy chấm nhỏ nhấp nháy, triệu chứng báo động bong võng mạc.
- Các triệu chứng khác: Thấy đốm trôi nổi, mạng nhện, khuyết thị lực ngoại vi hoặc mất thị lực.
Thoái hóa võng mạc có nhiều dấu hiệu cảnh báo mà người bệnh cần nhận biết sớm
Ai dễ mắc bệnh thoái hóa võng mạc?
Có 7 nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh thoái hóa võng mạc. Những người thuộc các nhóm này cần đặc biệt chú ý theo dõi sức khỏe mắt và khám định kỳ.
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
- Người trên 50 tuổi: Quá trình lão hóa tự nhiên làm tăng nguy cơ thoái hóa võng mạc.
- Người mắc tật cận thị: Đặc biệt là cận thị nặng với trục nhãn cầu dài,.
- Người mắc tiểu đường, cao huyết áp: Các bệnh lý mãn tính này gây tổn thương mạch máu võng mạc.
- Người hút thuốc lá: Thuốc lá làm tăng nguy cơ thoái hóa và các biến chứng võng mạc.
- Người béo phì, dinh dưỡng kém: Thiếu chất dinh dưỡng và béo phì ảnh hưởng sức khỏe mắt,.
- Người có tiền sử gia đình: Có người thân mắc bệnh võng mạc làm tăng nguy cơ di truyền,.
- Nữ giới: Có nguy cơ cao hơn nam giới, đặc biệt trong thoái hóa hoàng điểm.
Có 7 nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh thoái hóa võng mạc
Biến chứng có thể xảy ra khi mắc bệnh thoái hóa võng mạc
Thoái hóa võng mạc có thể dẫn đến sáu biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Các biến chứng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực và chất lượng cuộc sống.
- Mù lòa và hệ lụy khôn lường: Biến chứng cuối cùng và nghiêm trọng nhất của bệnh.
- Rách võng mạc dẫn đến bong võng mạc: Võng mạc bị tách khỏi lớp mô bên dưới,.
- Bong võng mạc: Biến chứng rất nặng, có thể gây mù lòa vĩnh viễn.
- Giảm đột ngột sức nhìn: Khi võng mạc bị đẩy bong lên, mất vùng nhìn tương ứng.
- Mất thị lực nghiêm trọng: Nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời.
- Vỡ và rỉ máu trong hoàng điểm: Đặc biệt ở thể ướt của thoái hóa võng mạc.
Thoái hóa võng mạc có thể dẫn đến sáu biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời
Cách chẩn đoán bệnh thoái hóa võng mạc
Chẩn đoán thoái hóa võng mạc được thực hiện bởi các bác sĩ chuyên khoa mắt thông qua nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp chẩn đoán bao gồm đo thị lực để đánh giá mức độ suy giảm thị giác của người bệnh. Soi đáy mắt là biện pháp giúp chẩn đoán xác định bệnh thoái hóa võng mạc một cách chính xác nhất.
Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ nhỏ thuốc giãn đồng tử sau đó soi lớp tế bào võng mạc để phát hiện các thay đổi bất thường. Đối với người cận thị, việc khám kiểm tra đáy mắt với đồng tử đã được nhỏ thuốc giãn ra là cách quan trọng để phát hiện sớm các thoái hóa trên võng mạc. Đặc biệt, sự thay đổi trong điện võng mạc đồ (ERG) thường có thể được quan sát thấy trước khi có những phát hiện qua soi đáy mắt, đặc biệt trong thể X-linked của thoái hóa sắc tố võng mạc (RP).
Chẩn đoán thoái hóa võng mạc được thực hiện bởi các bác sĩ chuyên khoa mắt
Các phương pháp điều trị thoái hóa võng mạc hiện nay
Việc điều trị thoái hóa võng mạc bao gồm hai hướng chính là điều trị nguyên nhân gây bệnh và điều trị các triệu chứng của bệnh. Tùy theo tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất.
Dùng thuốc
Thuốc kháng yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (Anti-VEGF) là phương pháp điều trị quan trọng trong kiểm soát thoái hóa võng mạc. Sử dụng các thuốc kháng VEGF như bevacizumab hoặc pegaptanib đã cho thấy hiệu quả giảm đáng kể mức độ tăng sinh mạch máu bất thường. Đây là một con đường mới đầy hứa hẹn trong việc kiểm soát sự tăng trưởng mạch máu, đặc biệt trong các trường hợp thoái hóa võng mạc có tân mạch.
Sử dụng các thuốc kháng VEGF như bevacizumab hoặc pegaptanib đã cho thấy hiệu quả giảm đáng kể mức độ tăng sinh mạch máu bất thường
Phẫu thuật
Tùy theo nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau. Hai hướng điều trị phổ biến hiện nay gồm:
- Liệu pháp quang đông laser (Laser Photocoagulation): Là phương pháp tiêu chuẩn, an toàn và được áp dụng rộng rãi trong điều trị thoái hóa võng mạc. Laser giúp cải thiện triệu chứng ở bệnh võng mạc do tiểu đường hoặc hồng cầu hình liềm. Với người bị cận thị có nguy cơ bong võng mạc, laser được dùng để tạo hàng rào quanh vùng rách hoặc thoái hóa nhằm ngăn mất thị lực vĩnh viễn.
- Điều trị bằng tế bào gốc đa năng: Hướng tiếp cận tiên tiến nhằm thay thế các tế bào võng mạc đã chết, không thể tự hồi phục. Phương pháp này đang được nghiên cứu tại nhiều quốc gia và mở ra hy vọng phục hồi thị giác cho bệnh nhân thoái hóa võng mạc trong tương lai.
Tùy theo nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau
Cách phòng ngừa và bảo vệ võng mạc
Có 5 biện pháp chính giúp phòng ngừa và bảo vệ võng mạc khỏi tình trạng thoái hóa. Áp dụng đầy đủ các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe thị lực lâu dài.
- Duy trì chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt: Ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, tăng cường nhiều rau xanh và hoa quả trong khẩu phần hàng ngày.
- Kiểm soát các bệnh lý mãn tính: Kiểm soát tốt các bệnh lý nội khoa mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch bằng cách tuân thủ tốt phác đồ điều trị và tái khám theo đúng lịch hẹn của bác sĩ.
- Giữ vệ sinh và chăm sóc mắt đúng cách: Bảo vệ tế bào võng mạc có vai trò đặc biệt quan trọng giúp bảo vệ mắt từ bên trong. Duy trì cân nặng ở mức cân đối và có lối sống lành mạnh.
- Hạn chế hút thuốc, rượu bia: Không hút thuốc lá và có lối sống lành mạnh để bảo vệ sức khỏe mắt.
- Khám mắt định kỳ: Người có tật cận thị cần đi khám định kỳ để được soi đáy mắt kiểm tra, thường là 3-6 tháng một lần, để phát hiện sớm các thoái hóa trên võng mạc. Khám mắt định kỳ hằng năm là hết sức cần thiết để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ cao gây bong võng mạc. Khám mắt là cách chắc chắn nhất để kết luận về bệnh lý.
Duy trì chế độ dinh dưỡng tốt cho mắt
Câu hỏi thường gặp
Thoái hóa võng mạc có chữa được không?
Mục tiêu điều trị là ngăn chặn hoặc làm chậm sự tiến triển của bệnh, giúp bảo tồn, cải thiện hoặc phục hồi thị lực cho người bệnh. Hiện nay, không có thuốc hoặc phương pháp phẫu thuật nào làm thay đổi hoàn toàn hiệu quả đối với sự gia tăng chiều dài trục nhãn cầu hay sự mỏng đi của võng mạc trong cận thị nặng. Tuy nhiên, phương pháp điều trị bằng tế bào gốc đang được nghiên cứu và phát triển để thay thế các tế bào võng mạc đã chết, mang lại tương lai đáng kỳ vọng cho bệnh nhân.
Thoái hoá võng mạc nên ăn gì?
Người mắc thoái hóa võng mạc nên ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, tăng cường nhiều rau xanh và hoa quả trong khẩu phần ăn hàng ngày. Chế độ dinh dưỡng cân đối giúp cung cấp các vitamin và khoáng chất cần thiết cho sức khỏe mắt, đặc biệt là các chất chống oxi hóa có trong rau xanh và trái cây.
Thoái hóa võng mạc có nguy hiểm không?
Đây là một bệnh lý nguy hiểm, ảnh hưởng lớn tới sức khỏe thị lực của người bệnh. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh lý này có thể gây mù lòa và những hệ lụy khôn lường. Biến chứng nặng nhất là bong võng mạc, có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn. Nếu không được điều trị, một số bệnh võng mạc có thể gây mất thị lực nghiêm trọng hoặc mù lòa hoàn toàn.
Thoái hóa võng mạc là bệnh lý nghiêm trọng ảnh hưởng đến thị giác, có thể dẫn đến mù lòa nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bài viết đã cung cấp thông tin toàn diện về các dạng thoái hóa võng mạc thường gặp, từ thoái hóa võng mạc vùng chu biên đến thoái hóa sắc tố võng mạc, cùng với năm nguyên nhân chính gây bệnh bao gồm lão hóa, yếu tố di truyền, các bệnh lý về mắt, biến chứng từ tiểu đường và tăng huyết áp. Các dấu hiệu cảnh báo như giảm thị lực, nhìn mờ, hiện tượng ruồi bay cần được chú ý để phát hiện sớm bệnh.
Bệnh viện Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt ngoài công lập lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa. Với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội, Mắt Sài Gòn tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ nhiều nhất Việt Nam. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến và nhận ưu đãi đặc biệt tại https://uudai.matsaigon.com/
Danh mục tài liệu tham khảo
- Sức Khỏe Đời Sống. (2024, August 12). Thoái hóa võng mạc: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng bệnh. https://suckhoedoisong.vn/thoai-hoa-vong-mac-nguyen-nhan-trieu-chung-cach-dieu-tri-va-phong-benh-169240812110050785.htm
- Mayo Clinic. (n.d.). Retinal diseases. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/retinal-diseases/symptoms-causes/syc-20355825
- Mắt Sài Gòn. (n.d.). Thoái hóa võng mạc do cận thị, nên điều trị thế nào? https://www.matsaigon.com/a-z/thoai-hoa-vong-mac-can-thi/
- Jones, B. W., Marc, R. E., & Pfeiffer, R. L. (2016). Retinal degeneration, remodeling and plasticity. In H. Kolb, E. Fernandez, & R. Nelson (Eds.), Webvision: The Organization of the Retina and Visual System. University of Utah Health Sciences Center. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482309/
