Nội dung bài viết

Thủy tinh thể là gì? Cấu tạo, chức năng và các bệnh lý liên quan

Thủy tinh thể là một bộ phận trong suốt nằm phía sau mống mắt, đóng vai trò như thấu kính tự nhiên của mắt, giúp điều tiết ánh sáng và hội tụ hình ảnh lên võng mạc. Nhờ khả năng co giãn linh hoạt, thủy tinh thể cho phép chúng ta nhìn rõ cả vật thể ở xa lẫn gần. Tuy nhiên, theo thời gian hoặc do ảnh hưởng của bệnh lý, chấn thương hay lão hóa, thủy tinh thể có thể bị tổn thương, làm giảm chất lượng thị lực.

Một số bệnh lý thường gặp ở thủy tinh thể bao gồm đục thủy tinh thể, lão thị và lệch thủy tinh thể, nếu không được phát hiện sớm có thể gây suy giảm hoặc mất thị lực. Khi xuất hiện các dấu hiệu như mờ mắt, nhòe sáng, nhìn đôi hoặc giảm khả năng nhận diện màu sắc, bạn nên đến bác sĩ nhãn khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ cấu tạo, chức năng của thủy tinh thể, các vấn đề thường gặp và cách chăm sóc đôi mắt đúng cách để duy trì thị lực sáng khỏe lâu dài.

Thủy tinh thể là gì?

Thủy tinh thể là một cấu trúc trong suốt, không có mạch máu và dây thần kinh, nằm phía sau mống mắt và đồng tử của mắt. Đây là một bộ phận thiết yếu trong hệ thống quang học của mắt, giúp ánh sáng đi qua và hội tụ chính xác lên võng mạc.

Thủy tinh thể hoạt động như một thấu kính hội tụ tự nhiên có hình dạng lưỡng lồi, nghĩa là cả hai mặt trước và sau đều cong. Đặc điểm này cho phép nó bẻ cong ánh sáng một cách hiệu quả. Mặt sau của thủy tinh thể cong hơn mặt trước, tạo nên hình dạng đặc trưng giúp tối ưu hóa khả năng khúc xạ ánh sáng.

Một điểm đặc biệt quan trọng là thủy tinh thể hoàn toàn trong suốt ở người khỏe mạnh. Tính chất này là điều kiện cần thiết để ánh sáng có thể truyền qua mà không bị tán xạ, đảm bảo hình ảnh trên võng mạc luôn sắc nét. Sự trong suốt này được duy trì nhờ cấu trúc protein đặc biệt và sự sắp xếp chặt chẽ của các thành phần bên trong thủy tinh thể.

Thủy tinh thể là một cấu trúc trong suốt

Thủy tinh thể (Crystalline Lens) là một cấu trúc trong suốt, không có mạch máu và dây thần kinh, nằm phía sau mống mắt và đồng tử của mắt

Cấu tạo thủy tinh thể

Thủy tinh thể có cấu trúc phức tạp với nhiều lớp khác nhau, mỗi lớp đảm nhận vai trò riêng trong việc duy trì tính trong suốt và chức năng khúc xạ ánh sáng. Toàn bộ thủy tinh thể được bao bọc bởi một lớp màng mỏng, trong suốt và đàn hồi được gọi là bao thủy tinh thể (lens capsule). Lớp màng này có độ dày khoảng 11-18 micromet ở mặt trước và mỏng hơn ở mặt sau.

Bao thủy tinh thể là một trong những màng đáy dày nhất của cơ thể, được cấu tạo chủ yếu từ collagen type IV. Lớp bao này đóng vai trò bảo vệ và giữ hình dạng cho thủy tinh thể, đồng thời cho phép nó thay đổi hình dạng khi cơ thể mi co bóp.

Ngay dưới lớp bao là biểu mô (epithelium), chỉ có ở mặt trước. Các tế bào biểu mô có khả năng phân chia và biệt hóa liên tục, tạo ra sợi thủy tinh thể (lens fibers) mới suốt đời. Các sợi này xếp đồng tâm như vòng cây, với sợi cũ ở trung tâm và sợi mới ở ngoại vi.

Thành phần thủy tinh thể gồm 65% nước và 35% protein crystallin, được sắp xếp chặt chẽ để giữ độ trong suốt. Khi trưởng thành, các sợi mất nhân và bào quan, giúp ánh sáng truyền qua hiệu quả và tạo hình ảnh rõ nét trên võng mạc.

Thủy tinh thể có cấu trúc phức tạp với nhiều lớp khác nhau

Thủy tinh thể có chức năng gì?

Thủy tinh thể đảm nhận 2 chức năng chính trong hệ thống thị giác của mắt. Chức năng đầu tiên là giúp tập trung và bẻ cong ánh sáng (khúc xạ) đi qua đồng tử, nhằm tạo ra hình ảnh sắc nét trên võng mạc. Thủy tinh thể cung cấp khoảng 30% sức mạnh khúc xạ của mắt, phần còn lại do giác mạc đảm nhận. Ánh sáng được bẻ cong và hội tụ tại một điểm trên võng mạc, nơi các tế bào thần kinh chuyển đổi thành tín hiệu để não xử lý thành hình ảnh.

Chức năng thứ hai là khả năng điều tiết (accommodation), tức là thay đổi hình dạng và độ cong để thay đổi tiêu cự nhanh chóng, giúp mắt nhìn rõ vật thể ở các khoảng cách khác nhau từ gần đến xa. Khi cơ thể mi co lại, các sợi treo nới lỏng và thủy tinh thể trở nên tròn hơn để nhìn gần. Ngược lại, khi cơ thể mi giãn ra, các sợi treo căng lên và thủy tinh thể trở nên dẹt hơn để nhìn xa. Quá trình này diễn ra tự động trong vài phần trăm giây, đảm bảo bạn nhìn rõ mọi vật thể mà không cần điều chỉnh có ý thức.

Hai chức năng này hoạt động liên tục và phối hợp chặt chẽ, đảm bảo bạn có thể nhìn rõ mọi vật thể trong mọi hoàn cảnh mà không cần suy nghĩ hay điều chỉnh có ý thức.

Thủy tinh thể đảm nhận 2 chức năng chính trong hệ thống thị giác của mắt

Các bệnh lý phổ biến thủy tinh thể

Thủy tinh thể có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh lý khác nhau, từ những thay đổi tự nhiên theo tuổi tác đến các vấn đề do chấn thương hoặc bệnh lý toàn thân. Hiểu rõ các bệnh lý này giúp bạn nhận biết sớm và tìm kiếm sự chăm sóc y tế kịp thời.

Đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể bị mờ đục, làm ánh sáng khó đi qua, dẫn đến suy giảm thị lực. Khi các protein crystallin bị biến đổi hoặc kết tụ, chúng tạo ra các vùng đục làm tán xạ ánh sáng. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây mù lòa có thể phòng ngừa được trên toàn thế giới, chiếm khoảng 51% các ca mù lòa toàn cầu.

Nguyên nhân phổ biến bao gồm lão hóa (phổ biến nhất, thường xuất hiện sau 50 tuổi), chấn thương mắt, bệnh lý toàn thân như đái tháo đường hoặc viêm mắt, và sử dụng thuốc corticosteroid kéo dài. Các yếu tố nguy cơ khác là hút thuốc lá, uống rượu, tiếp xúc nhiều với tia cực tím và thiếu hụt dinh dưỡng.

Bệnh cũng có thể xuất hiện ở người trẻ do bẩm sinh (mẹ bị nhiễm trùng trong thai kỳ như rubella), chấn thương hoặc các bệnh lý kèm theo như viêm màng bồ đào. Đục thủy tinh thể bẩm sinh cần được phát hiện và điều trị sớm để tránh nhược thị vĩnh viễn ở trẻ.

Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi

Họ và tên *

Dịch vụ cần tư vấn *

Số điện thoại *

Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể bị mờ đục, làm ánh sáng khó đi qua, dẫn đến suy giảm thị lực

Lão thị

Lão thị là tật khúc xạ, xảy ra do thủy tinh thể trở nên cứng hơn và kém linh hoạt, gây mất dần mất dần khả năng tập trung vào các vật thể ở gần, khiến bạn khó đọc sách, xem điện thoại hoặc làm các công việc chi tiết. Đây không phải là bệnh lý mà là quá trình lão hoá tự nhiên xảy ra với mọi người. Các triệu chứng ban đầu là cần kéo sách xa hơn để đọc rõ chữ hoặc khó nhìn rõ trong điều kiện ánh sáng yếu.

Đây là quá trình tự nhiên liên quan đến tuổi tác, khiến thủy tinh thể mất đi tính linh hoạt và độ đàn hồi. Các protein trong thủy tinh thể trở nên cứng hơn và không còn khả năng thay đổi hình dạng dễ dàng. Bao thủy tinh thể cũng mất tính đàn hồi, làm giảm khả năng điều tiết.

Tình trạng này thường bắt đầu nhận thấy rõ ở độ tuổi ngoài 40 và tiếp tục tiến triển đến khoảng 65 tuổi. Bạn có thể bị mỏi mắt và đau đầu sau khi làm việc gần. Lão thị có thể được điều chỉnh hiệu quả bằng kính đọc sách, kính đa tròng, kính áp tròng hoặc phẫu thuật.

Lão thị là tật khúc xạ xảy ra do thủy tinh thể

Lão thị là tình trạng mất dần khả năng tập trung vào các vật thể ở gần

Thủy tinh thể lệch

Thủy tinh thể lệch là tình trạng thủy tinh thể không nằm ở vị trí tự nhiên trong mắt do các sợi treo bị đứt hoặc yếu. Thủy tinh thể có thể bị lệch một phần hoặc hoàn toàn. Khi bị lệch hoàn toàn, thủy tinh thể có thể rơi vào tiền phòng hoặc dịch kính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

Nguyên nhân phổ biến nhất là chấn thương mắt, đặc biệt là chấn thương tù do va đập mạnh vào vùng mắt. Lực nén làm thay đổi hình dạng nhãn cầu đột ngột, gây căng hoặc đứt các sợi treo. Chấn thương có thể xảy ra trong tai nạn giao thông, thể thao hoặc bạo lực.

Tình trạng này cũng có thể liên quan đến các bệnh lý bẩm sinh như hội chứng Marfan, hội chứng Ehlers-Danlos, hội chứng Weill-Marchesani hoặc homocystinuria. Trong những trường hợp này, các sợi treo yếu từ khi sinh, khiến thủy tinh thể dễ bị lệch. Thủy tinh thể lệch có thể gây giảm thị lực đột ngột, song thị, tăng nhãn áp cấp và cần được xử lý kịp thời.

Thủy tinh thể lệch là tình trạng thủy tinh thể không nằm ở vị trí tự nhiên trong mắt do các sợi treo bị đứt hoặc yếu

Dấu hiệu thủy tinh thể bị vấn đề cần gặp bác sĩ

Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của thủy tinh thể là yếu tố quan trọng giúp ngăn ngừa tổn thương không hồi phục cho thị lực. Bạn nên thăm khám bác sĩ nhãn khoa nếu nhận thấy một trong 6 dấu hiệu dưới đây:

Thị lực mờ đục: Nhìn như có màn sương che phủ hoặc cảm giác nhìn kém vào ban đêm, đặc biệt khi lái xe. Tình trạng này thường tiến triển từ từ, ban đầu chỉ gặp khó khăn khi nhìn xa, nhưng về sau cả nhìn gần và nhìn xa đều bị ảnh hưởng.
Lóa mắt hoặc nhìn thấy hào quang: Xuất hiện quầng sáng xung quanh nguồn sáng, khó chịu khi ra ngoài trời nắng hoặc khi có đèn pha ô tô chiếu vào ban đêm. Hiện tượng này xảy ra do ánh sáng bị tán xạ khi đi qua vùng thủy tinh thể đục.
Nhìn đôi ở một mắt: Nhìn thấy hai hoặc nhiều hình ảnh của cùng một vật thể khi nhắm một mắt lại, do ánh sáng bị bẻ cong không đều qua thủy tinh thể.
Màu sắc trở nên nhạt hơn hoặc ngả vàng: Màu xanh và tím khó phân biệt hơn, hoặc màu trắng có vẻ hơi vàng do protein trong thủy tinh thể bị biến đổi theo thời gian.
Cần thường xuyên thay đổi độ kính: Phải điều chỉnh kính nhiều lần trong một năm mà vẫn không cải thiện được thị lực, có thể là dấu hiệu của đục thủy tinh thể đang phát triển.
Khó khăn khi đọc hoặc làm việc gần: Đặc biệt ở người trên 40 tuổi, phải duỗi tay xa hơn để đọc được chữ hoặc cần ánh sáng mạnh hơn để nhìn rõ, là dấu hiệu điển hình của lão thị.

Nếu những triệu chứng này xuất hiện đột ngột hoặc kèm theo đau mắt, bạn cần gặp bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức để được khám và tư vấn điều trị phù hợp.

Nhìn như có màn sương che phủ hoặc cảm giác nhìn kém vào ban đêm, đặc biệt khi lái xe

Hướng dẫn chăm sóc thủy tinh thể

Chăm sóc thủy tinh thể đúng cách giúp giữ cho đôi mắt luôn khỏe và hạn chế các bệnh lý liên quan. Dưới đây là 5 cách đơn giản bạn có thể thực hiện hằng ngày để bảo vệ thủy tinh thể và duy trì thị lực tốt nhất:

Khám mắt định kỳ: Giúp theo dõi tình trạng thủy tinh thể và phát hiện sớm các vấn đề về thị lực.
Bảo vệ mắt khỏi tia UV: Luôn đeo kính râm có khả năng chống tia cực tím khi ra ngoài trời.
Kiểm soát bệnh lý toàn thân: Đặc biệt là đái tháo đường, vì đây là yếu tố làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể.
Ăn uống cân bằng: Bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như vitamin C, E để nuôi dưỡng mắt khỏe mạnh.
Bỏ thuốc lá: Hút thuốc làm tăng nguy cơ tổn thương thủy tinh thể và thúc đẩy đục thủy tinh thể sớm.
Kiểm soát đường huyết: Vì đường huyết cao là nguyên nhân hàng đầu gây đục thủy tinh thể sớm và tiến triển nhanh ở người trung niên.

5 cách đơn giản bạn có thể thực hiện hằng ngày để bảo vệ thủy tinh thể và duy trì thị lực tốt nhất

Các câu hỏi về thủy tinh thể

Chất dịch trong thủy tinh thể là gì

Thủy tinh thể là một cấu trúc đặc, không chứa khoang dịch lỏng tự do bên trong như thủy dịch (ở tiền phòng) hay dịch kính (ở hậu phòng). Đây là một điểm khác biệt quan trọng giữa thủy tinh thể và các cấu trúc khác trong mắt. Thành phần chính của thủy tinh thể là nước (chiếm khoảng 65%) và protein crystallin (chiếm khoảng 35%), được sắp xếp chặt chẽ trong các sợi thủy tinh thể để duy trì độ trong suốt tối ưu.

Bệnh đục thủy tinh thể có nguy hiểm không

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa được trên toàn thế giới, ảnh hưởng đến hàng triệu người. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và khả năng sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên, đây là một bệnh lý có thể điều trị được rất hiệu quả bằng phương pháp phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo, với tỷ lệ thành công cao và thời gian hồi phục nhanh.

Tiêu cự của thủy tinh thể mắt

Thủy tinh thể tự nhiên có khả năng thay đổi tiêu cự linh hoạt thông qua cơ chế điều tiết, giúp mắt nhìn rõ vật thể ở các khoảng cách khác nhau từ vài centimet đến vô cùng. Ở người trẻ, thủy tinh thể có thể thay đổi sức mạnh khúc xạ từ khoảng 19 dioptre (khi nhìn xa) lên đến 33 dioptre (khi nhìn rất gần). Sự mất đi tính linh hoạt và khả năng điều tiết này theo tuổi tác chính là nguyên nhân gây ra bệnh lão thị, thường bắt đầu từ độ tuổi ngoài 40.

Sự khác biệt thủy tinh thể tự nhiên và nhân tạo

Thủy tinh thể tự nhiên là một thấu kính sống, mềm dẻo, và có khả năng tự động điều tiết bằng cách thay đổi độ cong để nhìn rõ ở mọi khoảng cách, từ gần đến xa. Nó tiếp tục phát triển trong suốt cuộc đời và có thể tự sửa chữa những tổn thương nhẹ. Thủy tinh thể nhân tạo (IOL) là thấu kính được làm từ vật liệu sinh học tương thích, được cấy vào mắt thay thế thủy tinh thể tự nhiên khi bị đục. IOL có thể là đơn tiêu (chỉ nhìn rõ một khoảng cách), đa tiêu (giúp nhìn nhiều khoảng cách) hoặc điều tiết (mô phỏng chức năng điều tiết), nhưng chúng không có khả năng thay đổi linh hoạt và tự nhiên như thủy tinh thể ban đầu.

Thủy tinh thể là cấu trúc thiết yếu trong hệ thống thị giác, hoạt động như thấu kính tự nhiên giúp khúc xạ ánh sáng và điều tiết linh hoạt để bạn nhìn rõ ở mọi khoảng cách. Bài viết đã giải đáp đầy đủ về cấu tạo phức tạp của thủy tinh thể, chức năng quan trọng và các bệnh lý phổ biến như đục thủy tinh thể, lão thị, thủy tinh thể lệch cùng các dấu hiệu cảnh báo cần gặp bác sĩ.

Với hơn 22 năm hình thành và phát triển, Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt ngoài công lập lớn nhất Việt Nam, với mạng lưới bệnh viện, phòng khám hiện đại phủ sóng toàn Việt Nam. Mắt Sài Gòn cũng hệ thống y tế dẫn đầu trong các lĩnh vực phẫu thuật hiện đại như phẫu thuật khúc xạ, phẫu thuật đục thủy tinh thể… với hơn 1.2 triệu lượt phẫu thuật thành công. Các bệnh viện Mắt Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, quy trình điều trị theo tiêu chuẩn chất lượng vàng và hệ thống trang thiết bị, công nghệ hiện đại từ Mỹ và châu Âu. Đặc biệt, dải công nghệ phẫu thuật, điều trị bệnh lý mắt đa dạng và tiên tiến giúp mang đến giải pháp cá nhân hóa tối ưu, an toàn và hiệu quả cho từng tình trạng mắt, cùng trải nghiệm khách hàng chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam.Tìm hiểu thêm tại: https://uudai.matsaigon.com/.

Danh mục tài liệu tham khảo