Bong võng mạc xảy ra khi võng mạc, lớp mô mỏng nằm ở phía trong mắt, bị tách khỏi lớp dưới của nó. Điều này có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được điều trị kịp thời. Bong võng mạc là một cấp cứu nhãn khoa. Thời gian điều trị tính bằng ngày, thậm chí bằng giờ để cứu vãn thị lực.
Bong võng mạc thường do các nguyên nhân như vết rách trên võng mạc, thoái hóa võng mạc hoặc chấn thương mắt. Triệu chứng của bong võng mạc bao gồm mắt nhìn mờ, có cảm giác như màn che phủ mắt hoặc nhìn thấy đốm đen hoặc tia sáng. Điều trị bong võng mạc có thể bao gồm phẫu thuật để ghép lại võng mạc, laser hoặc tiêm thuốc tùy vào mức độ và nguyên nhân của bệnh.
Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị bong võng mạc, giúp người đọc nhận diện sớm bệnh và đưa ra biện pháp điều trị hiệu quả.
Nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị bong võng mạc
Bong võng mạc là gì?
Võng mạc là một màng thần kinh mỏng, nhạy cảm với ánh sáng nằm ở phía sau của mắt. Lớp mô này có chức năng giống như tấm phim trong máy chụp ảnh, có tác dụng ghi lại những hình ảnh và sự vật bên ngoài, chuyển thành tín hiệu đưa lên não bộ.
Bong võng mạc xảy ra khi võng mạc tách khỏi đáy mắt, cụ thể là tách khỏi lớp biểu mô sắc tố võng mạc bên dưới. Tình trạng này gây ra mất thị lực có thể một phần hoặc toàn bộ, tùy thuộc vào mức độ bong ra của võng mạc. Khi võng mạc của bạn bị bong ra, các tế bào của nó có thể bị thiếu oxy nghiêm trọng.
Bong võng mạc là một tình trạng khẩn cấp ở mắt. Người bệnh cần ngay lập tức liên hệ với bác sĩ chuyên khoa mắt nếu bị bất kỳ thay đổi thị lực đột ngột nào.
Bong võng mạc xảy ra khi võng mạc tách khỏi đáy mắt
Nguyên nhân bong võng mạc
Bong võng mạc thường xảy ra khi có một hoặc nhiều vết rách trên võng mạc , khiến dịch kính trong mắt chảy vào và tách dần võng mạc khỏi lớp biểu mô sắc tố, gây mất thị lực.. Dưới đây là 6 nguyên nhân chính bao gồm:
- Vết rách trên võng mạc: Dịch kính trong mắt chảy vào lỗ rách và tách võng mạc khỏi lớp dưới của nó.
- Thoái hóa võng mạc: Vết rách hình thành từ các thoái hóa võng mạc, đặc biệt là thoái hóa võng mạc chu biên.
- Chấn thương mắt: Các cú va đập mạnh có thể gây rách võng mạc, dẫn đến hoại tử võng mạc chu biên.
- Bong dịch kính sau: Thường gặp ở tuổi 60-70, bong dịch kính có thể gây rách võng mạc chu biên.
- Thoái hóa dịch kính: Liên quan đến tuổi tác, có thể gây ra vết rách hình móng ngựa.
- Chấn thương hoặc xuyên thủng: Đây là nguyên nhân quan trọng khác dẫn đến bong võng mạc. Chấn thương mắt có thể gây ra rách võng mạc do chấn động hoặc do hoại tử võng mạc chu biên.
Có nhiều nguyên nhân gây ra bong võng mạc
Phân loại bong võng mạc
Có 4 loại bong võng mạc chính, mỗi loại có nguyên nhân và cơ chế khác nhau:
- Bong võng mạc do rách (Rhegmatogenous): Loại phổ biến nhất, xảy ra khi có vết rách trên võng mạc cho phép dịch kính chảy vào không gian dưới võng mạc.
- Bong võng mạc do co kéo (Tractional): Xuất hiện khi các màng tăng sinh trên bề mặt võng mạc hoặc trong dịch kính kéo võng mạc tách ra khỏi lớp biểu mô sắc tố. Thường gặp trong bệnh võng mạc đái tháo đường tiến triển.
- Bong võng mạc do xuất tiết (Exudative/Serous): Võng mạc bong do tích tụ dịch dưới võng mạc từ các chất trung gian viêm, xuất tiết từ khối u, hoặc do chức năng RPE không đủ.
- Bong võng mạc hỗn hợp: Kết hợp giữa bong do rách và do co kéo.
Bong võng mạc do rách là loại phổ biến nhất thường gặp trong 4 loại
Triệu chứng của bong võng mạc
Các triệu chứng của bong võng mạc thường xuất hiện đột ngột và cần được chú ý ngay lập tức. Những triệu chứng này có thể được chia thành hai giai đoạn:
Triệu chứng cảnh báo sớm:
- Tăng đột ngột số lượng “ruồi bay” (chấm đen hoặc đường cong nổi trong tầm nhìn)
- Xuất hiện chớp sáng trong một hoặc cả hai mắt
- Cảm giác có “màn che” hoặc bóng đen che một phần tầm nhìn
Triệu chứng tiến triển:
- Mờ mắt hoặc thị lực có vẻ như có sương mù
- Méo mó hình ảnh và nhiều chấm đen trong tầm nhìn
- Khiếm khuyết tuyệt đối trong thị trường tương ứng với vùng bong võng mạc
Trong những trường hợp nhẹ, thị lực trung tâm có thể vẫn được bảo tồn trong thời gian đầu. Việc phát hiện sớm các triệu chứng này rất quan trọng để điều trị kịp thời và tránh mất thị lực..
Tầm nhìn bị che phủ bởi những mảng đen, bóng mờ là triệu chứng điển hình của bong võng mạc
8 yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bong võng mạc
Bong võng mạc có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp hơn ở những người trên 50 tuổi. Dưới đây là 8 yếu tố nguy cơ quan trọng có thể làm tăng khả năng mắc bệnh này:
- Cận thị nặng (đặc biệt là cận thị bệnh lý, khi độ cận trên -6.00D) làm tăng nguy cơ bong võng mạc.
- Tiền sử chấn thương mắt hoặc phẫu thuật mắt, chẳng hạn như phẫu thuật đục thủy tinh thể, có thể làm tăng khả năng bong võng mạc.
- Tiền sử bong võng mạc ở mắt còn lại hoặc trong gia đình có người mắc bệnh, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Bệnh võng mạc đái tháo đường hoặc các rối loạn về mắt như thoái hóa võng mạc dạng lưới (lattice degeneration) cũng là những yếu tố nguy cơ.
- Xuất huyết dịch kính trong mắt có thể gây ra tổn thương võng mạc, làm tăng nguy cơ bong võng mạc.
- Tuổi cao, đặc biệt là những người trên 50 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
- Nam giới có nguy cơ bị bong võng mạc cao hơn so với phụ nữ.
- Bong dịch kính sau cũng là một yếu tố nguy cơ, đặc biệt gặp ở người lớn tuổi.
Trẻ em ít khi mắc bệnh này, nếu có thì thường do tật bẩm sinh của dịch kính võng mạc hoặc cận thị nặng bẩm sinh. Việc nhận diện các yếu tố nguy cơ này sẽ giúp tăng khả năng phát hiện và điều trị sớm, tránh biến chứng nghiêm trọng.
Bong võng mạc thường gặp hơn ở những người trên 50 tuổi
Phương pháp chẩn đoán bong võng mạc
Chẩn đoán bong võng mạc đòi hỏi khám mắt chuyên sâu và có thể cần thêm các xét nghiệm hỗ trợ:
Khám lâm sàng:
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
- Khám mắt giãn đồng tử với đèn soi đáy mắt gián tiếp
- Kiểm tra thị lực, đồng tử, thị trường và đo nhãn áp
- Khám bằng đèn khe để tìm tế bào sắc tố trong dịch kính (dấu hiệu Shaffer)
Xét nghiệm hỗ trợ:
- Siêu âm B-scan khi không nhìn rõ đáy mắt do xuất huyết hoặc đục thủy tinh thể
- OCT (Optical Coherence Tomography) để đánh giá chi tiết vùng hoàng điểm
- Chụp ảnh đáy mắt góc rộng để ghi nhận tình trạng
- Khám với lõm củng mạc để phát hiện các vết rách ở chu biên
Chẩn đoán bong võng mạc đòi hỏi khám mắt chuyên sâu và các xét nghiệm hỗ trợ
Điều trị bong võng mạc
Điều trị bong võng mạc phụ thuộc vào loại, vị trí và mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh. 4 phương pháp điều trị chính bao gồm:
- Làm lạnh cường độ cao (Cryopexy): Phương pháp này sử dụng nhiệt độ cực lạnh ở những vùng xung quanh lỗ rách và giúp gắn võng mạc trở lại vị trí cũ.
- Bơm khí (Pneumatic retinopexy): Bao gồm việc bơm bong bóng khí vào trong mắt kết hợp với laser hoặc đông lạnh. Bong bóng khí giúp đẩy võng mạc về đúng vị trí. Bệnh nhân sau mổ có thể phải nằm tư thế sấp (face-down) trong 1-2 tuần để bọt khí/dầu ép võng mạc áp vào đáy mắt.
- Ấn độn củng mạc (Scleral buckle): Phương pháp này giúp giảm lực kéo và ép lớp hắc mạc áp sát trở lại vào võng mạc.
- Cắt dịch kính (Vitrectomy): Phẫu thuật phức tạp hơn, bao gồm việc lấy bỏ dịch kính và làm phẳng võng mạc bằng cách trực tiếp.
Tỷ lệ thành công trong điều trị bong võng mạc khoảng 90% các trường hợp. Trong một số trường hợp, có thể cần phẫu thuật thứ hai nếu võng mạc bong trở lại.
Tỷ lệ thành công trong điều trị bong võng mạc khoảng 90% các trường hợp
Phòng ngừa bệnh bong võng mạc
Mặc dù không thể phòng ngừa hoàn toàn bong võng mạc, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng các biện pháp sau:
Đối với người cận thị:
- Đeo kính đúng số để kiểm soát tiến triển cận thị
- Sử dụng kính áp tròng cứng Ortho K để định hình giác mạc khi cần thiết
- Khám mắt định kỳ 6 tháng một lần. Đặc biệt bệnh nhân cận thị nặng (trên 6 Diop) cần soi đáy mắt định kỳ mỗi 6 tháng để tầm soát các vùng võng mạc bị thoái hóa mỏng.
Biện pháp bảo vệ chung:
- Đeo kính bảo vệ khi chơi thể thao hoặc làm việc có nguy cơ chấn thương
- Kiểm soát bệnh tiểu đường và huyết áp cao thường xuyên
- Đến khám ngay khi có triệu chứng ruồi bay hoặc chớp sáng
- Khám mắt giãn đồng tử định kỳ hàng năm cho người có yếu tố nguy cơ
- Khi một mắt đã bị bong võng mạc, cần kiểm tra mắt còn lại ngay lập tức
Việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh bong võng mạc và bảo vệ thị lực lâu dài.
Có thể giảm nguy cơ bong võng mạc bằng nhiều cách khác nhau
Các câu hỏi thường gặp về bong võng mạc
Bong võng mạc có tự khỏi không?
Không, bong võng mạc là tình trạng cấp cứu và không thể tự khỏi. Tình trạng này cần được điều trị y tế khẩn cấp bằng các phương pháp phẫu thuật để ngăn ngừa mất thị lực vĩnh viễn. Việc trì hoãn điều trị sẽ làm tăng nguy cơ tổn thương không thể hồi phục.
Mổ bong võng mạc bao lâu thì khỏi?
Thời gian hồi phục sau phẫu thuật bong võng mạc thông thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Thời gian này phụ thuộc vào loại phẫu thuật được thực hiện, mức độ bong võng mạc và tình trạng sức khỏe tổng thể của bệnh nhân. Bệnh nhân cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để theo dõi quá trình phục hồi.
Mổ bong võng mạc kiêng gì?
Sau phẫu thuật bong võng mạc, bệnh nhân cần tránh một số hoạt động trong vài tuần đầu: cúi đầu thấp hoặc nâng vật nặng, không bay máy bay khi có bong khí trong mắt, kiêng để nước rơi vào mắt trong tuần đầu sau mổ, không chà xát mắt hoặc tạo áp lực lên mắt. Ngoài ra, nên kiêng rượu bia và thuốc lá để tăng cường quá trình lành vết thương.
Bong võng mạc để lâu có sao không?
Bong võng mạc để lâu sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn tăng theo thời gian trì hoãn điều trị. Tình trạng bong sẽ lan rộng hơn, ảnh hưởng đến nhiều vùng võng mạc. Khi bong lan đến vùng hoàng điểm, thị lực trung tâm sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các tế bào võng mạc có thể chết do thiếu oxy kéo dài.
Bong võng mạc là tình trạng cấp cứu mắt nghiêm trọng đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức. Hiểu rõ các triệu chứng cảnh báo và yếu tố nguy cơ sẽ giúp bạn phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Việc khám mắt định kỳ, đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ cao, là chìa khóa quan trọng trong việc phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh lý này.
Với hơn 22 năm hình thành và phát triển, Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt ngoài công lập lớn nhất Việt Nam, với mạng lưới bệnh viện, phòng khám hiện đại phủ sóng toàn Việt Nam. Mắt Sài Gòn cũng hệ thống y tế dẫn đầu trong các lĩnh vực phẫu thuật hiện đại như phẫu thuật khúc xạ, phẫu thuật đục thủy tinh thể… với hơn 1.2 triệu lượt phẫu thuật thành công. Các bệnh viện Mắt Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, quy trình điều trị theo tiêu chuẩn chất lượng vàng và hệ thống trang thiết bị, công nghệ hiện đại từ Mỹ và châu Âu. Đặc biệt, dải công nghệ phẫu thuật, điều trị bệnh lý mắt đa dạng và tiên tiến giúp mang đến giải pháp cá nhân hóa tối ưu, an toàn và hiệu quả cho từng tình trạng mắt, cùng trải nghiệm khách hàng chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam.Tìm hiểu thêm tại: https://uudai.matsaigon.com/.
Nguồn tham khảo:
- National Eye Institute. (2024, December 10). Retinal Detachment. National Eye Institute. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-disease/retinal-detachment
- Patel, S. J., Feldman, B. H., Phelps, P., Miller, A. M., Barash, A., Murchison, A., Justin, G. A., Tsui, J. C., Bhagat, N., Lim, J. I., Lai, K. E., Karth, P. A., Gullapalli, V., Starr, M., & Khoshaim, A. (2025, June 23). Retinal Detachment. EyeWiki – American Academy of Ophthalmology. https://eyewiki.org/Retinal_Detachment
- Phạm Doãn Thiêm. (2024). Chế độ ăn cho người bệnh rách (bong) võng mạc mắt. Sức khỏe & Đời sống. https://suckhoedoisong.vn/che-do-an-cho-nguoi-benh-rach-bong-vong-mac-mat-169240927101541629.htm
- Sức Khỏe & Đời Sống. (2022, November 3). Bong võng mạc – Căn bệnh nên lưu ý ở mắt cận thị cao. Sức Khỏe & Đời Sống. https://suckhoedoisong.vn/bong-vong-mac-can-benh-nen-luu-y-o-mat-can-thi-cao-16922110217183665.htm
