Nội dung bài viết

Mắt lồi là bệnh gì? Triệu chứng, nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Mắt lồi là hiện tượng nhãn cầu nhô ra phía trước khỏi hốc mắt bất thường, gây ảnh hưởng đến thẩm mỹ và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng về thị lực. Tình trạng này xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ bệnh lý tuyến giáp đến các khối u trong hốc mắt. Triệu chứng điển hình bao gồm mắt nhô ra, sưng mi, nhìn đôi và giảm thị lực.

Việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời có thể giúp cải thiện chức năng thị giác lên đến 82% các trường hợp. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin toàn diện về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị hiện đại cho tình trạng mắt lồi, giúp quý bệnh nhân hiểu rõ hơn về bệnh lý này và tìm ra hướng điều trị phù hợp.

Mắt lồi:Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Mắt lồi là gì?

Mắt lồi (Exophthalmos) là tình trạng nhãn cầu bị đẩy ra phía trước so với vị trí thông thường do tăng thể tích tổ chức trong hốc mắt vượt quá giới hạn xương. Bệnh phổ biến nhất ở nhóm bệnh nhân gặp vấn đề tuyến giáp. Tại Việt Nam, độ lồi sinh lý trung bình là 12mm; mọi chỉ số vượt ngưỡng này đều cảnh báo bất thường về cấu trúc mắt.

Theo báo cáo “Exophthalmos” của tác giả Butt và Patel (2023) trên StatPearls, tình trạng này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm loét giác mạc hoặc tổn thương thần kinh thị giác nếu không được can thiệp sớm.

Dựa trên biểu hiện lâm sàng, mắt lồi được phân thành hai loại chính:

Mắt lồi hai bên: Dạng phổ biến nhất, thường liên quan chặt chẽ đến bệnh lý tuyến giáp (phổ biến nhất là Basedow), gây mất thẩm mỹ nghiêm trọng và ảnh hưởng đến chức năng thị giác của cả hai mắt.
Mắt lồi một bên: Là dạng hiếm gặp, thường do các tổn thương khu trú như khối u, viêm nhiễm hoặc chấn thương mạch máu trong hốc mắt, đòi hỏi chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu để loại trừ ác tính.

Tình trạng mắt lồi không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn là dấu hiệu của nhiều bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn bên trong cơ thể. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và can thiệp y tế sớm là yếu tố giúp bảo vệ thị lực bền vững.

Mắt lồi là hiện tượng nhãn cầu nhô ra phía trước khỏi hốc mắt

Phân loại mức độ mắt lồi

Mắt lồi được chia thành bốn cấp độ dựa trên độ nhô của nhãn cầu.

Độ 1: Nhô từ 17mm đến 20mm, mắt hơi lộ nhưng ít gây ảnh hưởng.
Độ 2: Nhô từ 20mm đến 23mm, gây khô mắt và mất thẩm mỹ nhẹ.
Độ 3: Nhô từ 23mm đến 27mm, hở mi, nguy cơ gây viêm loét giác mạc.
Độ 4: Trên 27mm, gây mù lòa và tổn thương dây thần kinh thị giác.

Đối tượng nguy cơ bị mắt lồi

Tình trạng mắt lồi thường xuất hiện ở một số nhóm đối tượng đặc thù.

Bệnh nhân Graves (Basedow): Do rối loạn miễn dịch gây viêm và sưng mô hốc mắt.
Người bị u hốc mắt: Các khối u phát triển chèn ép, đẩy nhãn cầu ra trước.
Người bị cận thị nặng: Trục nhãn cầu dài hơn bình thường khiến mắt trông lồi hơn.
Người chấn thương mắt: Tụ máu hoặc tràn khí hốc mắt gây áp lực nhãn cầu.
Người bị viêm hốc mắt: Các tổ chức cơ, mỡ bị sưng viêm đẩy mắt lồi ra.

Triệu chứng của mắt lồi

Mắt lồi không chỉ ảnh hưởng về ngoại hình mà còn gây ra những khó chịu trực tiếp trong sinh hoạt, khiến đôi mắt trở nên mệt mỏi và thiếu linh hoạt.

Dấu hiệu nhận biết

Trợn mắt hoặc lộ lòng trắng: Mí mắt trên bị kéo ngược lên cao, làm lộ rõ phần lòng trắng phía trên lòng đen ngay cả khi nhìn bình thường.
Mắt cử động chậm chạp: Khi liếc mắt xuống dưới, mí mắt trên không đi xuống kịp theo nhãn cầu mà bị khựng lại hoặc di chuyển rất chậm (dấu hiệu von Graefe).
Mắt bị lệch hoặc lé: Hai mắt không nhìn thẳng hàng, có xu hướng bị lệch sang bên hoặc nhìn vào trong do các cơ điều khiển mắt bị cứng.

Triệu chứng người bệnh cảm nhận

Nhìn một thành hai: Hình ảnh bị nhòe hoặc nhân đôi (song thị) do hai mắt không phối hợp nhịp nhàng được với nhau.
Khô rát và đỏ mắt: Cảm giác cộm xốn như có cát, mắt thường xuyên bị đỏ do mí mắt không che kín được nhãn cầu, khiến bề mặt mắt bị khô.
Đau nhức hốc mắt: Cảm giác căng tức, đau sâu phía sau nhãn cầu, đặc biệt đau hơn khi cố gắng cử động mắt.
Thị lực suy giảm: Nhìn mọi vật mờ đi đột ngột, đây là dấu hiệu cảnh báo dây thần kinh thị giác đang bị chèn ép nặng.
Khó khăn khi liếc mắt: Người bệnh cảm thấy vướng víu, không thể nhìn lên trên hoặc liếc sang hai bên một cách linh hoạt như trước.

Nếu xuất hiện tình trạng lồi mắt kèm theo đau nhức dữ dội hoặc mất thị lực nhanh chóng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra và ngăn ngừa biến chứng mù lòa.

Tình trạng song thị ở mắt lồi, bệnh nhân thấy một vật thành hai hình chồng chéo nhau.

Nguyên nhân gây ra tình trạng mắt lồi

Mắt lồi có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm sự tiến triển của các bệnh về mắt liên quan đến tuyến giáp hoặc u hốc mắt. Nguyên nhân gây mắt lồi được chia thành 5 nhóm chính với các đặc trưng y khoa riêng biệt. Trong đó, bệnh lý mắt do tuyến giáp chiếm tỷ lệ cao nhất ở người lớn, còn ở trẻ em thường gặp hơn trong các bệnh lý viêm hoặc u hốc mắt.

Bệnh lý tuyến giáp (Graves/Basedow): Là nguyên nhân phổ biến nhất gây lồi mắt hai bên ở người lớn. Rối loạn miễn dịch khiến các mô và cơ vận nhãn bị viêm, sưng phù và phì đại, tạo áp lực đẩy nhãn cầu ra phía trước hốc mắt.
Khối u hốc mắt: Bao gồm các u lành tính hoặc ác tính (u máu, u thần kinh thị giác, u di căn). Khối u chiếm chỗ và phát triển trong không gian hẹp của hốc mắt, trực tiếp đẩy nhãn cầu nhô ra ngoài tùy theo vị trí và kích thước khối u.
Viêm nhiễm hốc mắt: Các tình trạng viêm mô tế bào hoặc áp xe dưới màng xương (thường biến chứng từ viêm xoang). Nhiễm khuẩn gây sưng nề tổ chức phần mềm cấp tính, dẫn đến tình trạng lồi mắt nhanh kèm theo đau nhức dữ dội.
Chấn thương vùng mặt: Các tác động vật lý mạnh gây tràn khí hốc mắt, tụ máu sau nhãn cầu hoặc rò động mạch cảnh – xoang hang. Sự gia tăng áp lực đột ngột sau chấn thương là yếu tố trực tiếp khiến nhãn cầu bị đẩy lồi ra bất thường.
Dị dạng mạch máu: Tình trạng thông động – tĩnh mạch xoang hang hoặc dị dạng mạch máu bẩm sinh gây sung huyết và tăng áp lực tĩnh mạch hốc mắt. Điều này không chỉ gây lồi mắt mà còn thường đi kèm hiện tượng mắt đỏ và mạch máu nổi rõ.

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, sự tiến triển của bệnh còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các yếu tố môi trường:

Hút thuốc lá: Yếu tố nguy cơ hàng đầu làm trầm trọng thêm tình trạng lồi mắt do tuyến giáp và giảm hiệu quả điều trị.
Rối loạn nội tiết: Sự mất kiểm soát các chỉ số hormone tuyến giáp khiến phản ứng viêm tại hốc mắt kéo dài và khó kiểm soát.
Stress và suy giảm miễn dịch: Tạo điều kiện cho các phản ứng tự miễn tấn công mạnh mẽ vào các mô liên kết xung quanh nhãn cầu.

Bệnh lý tuyến giáp tự miễn gây cường giáp và có biến chứng ở mắt.

Các biện pháp giúp điều trị mắt lồi

Điều trị mắt lồi phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh lý. Các phương pháp điều trị hiện đại bao gồm sử dụng thuốc, xạ trị và phẫu thuật chuyên khoa. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cần được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa có kinh nghiệm để đạt hiệu quả tối ưu và giảm thiểu nguy cơ biến chứng.

1. Thuốc Corticosteroid

Corticosteroid là nhóm thuốc thường được chỉ định trong điều trị bệnh Graves, khi phản ứng viêm và tự miễn gây tổn thương mô hốc mắt. Thuốc có thể được dùng dưới dạng uống hoặc tiêm truyền tĩnh mạch, tùy mức độ nghiêm trọng của bệnh. Phác đồ này giúp giảm viêm, phù nề và ứ trệ trong hốc mắt hiệu quả.
Tuy nhiên, người bệnh cần thông báo với bác sĩ nếu có tiền sử bệnh lý đường tiêu hóa, vì corticosteroid có thể gây nhiều tác dụng phụ, đặc biệt ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và xương.

Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi

Họ và tên *

Dịch vụ cần tư vấn *

Số điện thoại *

Sử dụng thuốc Corticosteroid điều trị mắt lồi

Sử dụng Corticosteroid bằng đường uống và tiêm tĩnh mạch để điều trị bệnh mức độ trung bình đến nặng

2. Xạ trị

Xạ trị mắt lồi đạt hiệu quả cao nhất khi được thực hiện sớm, trước khi mô hốc mắt bị xơ hóa hoặc hình thành sẹo, giúp hạn chế tổn thương lâu dài và cải thiện khả năng hồi phục. Tuy nhiên, phương pháp này không được áp dụng cho bệnh nhân đái tháo đường, vì có thể làm tình trạng bệnh võng mạc đái tháo đường trở nên nghiêm trọng hơn.

Xạ trị chỉ có hiệu quả trong giai đoạn đầu của bệnh, khi các tổ chức hốc mắt chưa hình thành sẹo

3. Phẫu thuật

Phẫu thuật mắt lồi được chỉ định khi các phương pháp điều trị nội khoa không mang lại kết quả như mong đợi. Mục tiêu chính là loại bỏ các mô bất thường, khối u hoặc tổn thương ác tính khi có chỉ định phù hợp. Bác sĩ có thể mở rộng hốc mắt để giảm áp lực và điều chỉnh cơ vận nhãn nhằm bảo vệ cũng như cải thiện thị lực trong các trường hợp nghiêm trọng. Các loại phẫu thuật chuyên khoa bao gồm khâu cò mi mắt để nâng mi mắt, giảm độ hở của mi mắt, và phẫu thuật chỉnh hình để giảm co rút cơ vận nhãn.

Sau phẫu thuật giải áp hốc mắt, một số trường hợp có thể cần chỉnh sửa cơ nâng mi để khắc phục tình trạng sụp mí mắt thứ phát hoặc điều chỉnh khe mi cân đối.

Phẫu thuật được áp dụng khi các phương pháp điều trị nội khoa khác không có hiệu quả mong muốn

Hướng dẫn phòng ngừa mắt lồi

Để phòng ngừa mắt lồi, bạn không nên sử dụng hút thuốc là và thường xuyên khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh khi còn ở giai đoạn đầu, dễ điều trị. 5 biện pháp phòng ngừa hiệu quả khác bao gồm:

Đeo kính đúng cách và thường xuyên kéo kính lên vừa tầm mắt khi kính bị trễ xuống thấp
Không sử dụng kính sai độ vì có thể làm mắt mỏi và phải căng ra
Tránh phụ thuộc quá nhiều vào kính khiến mắt ngày càng trở nên nặng hơn
Hạn chế học tập và làm việc quá lâu trong môi trường thiếu ánh sáng khi đã bị lồi mắt
Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các bệnh lý nền
Thực hiện các bài tập mắt phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ

Hướng dẫn các biện pháp giúp ngừa mắt lồi

Bỏ thuốc lá là biện pháp quan trọng nhất trong phòng ngừa và ngăn chặn tiến triển bệnh mắt tuyến giáp

Các câu hỏi thường gặp về mắt lồi

1. Mắt lồi có chữa khỏi hoàn toàn không?

Mắt lồi có thể hồi phục hoàn toàn tùy theo nguyên nhân và mức độ bệnh. Khoảng 30% người bệnh cải thiện rõ sau phẫu thuật, đặc biệt ở giai đoạn nhẹ và trung bình. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp tăng khả năng phục hồi, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ di chứng như nhìn đôi hoặc giảm thị lực nhẹ.

2. Bệnh mắt lồi có nguy hiểm không?

Bệnh mắt lồi có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm loét giác mạc, tăng nhãn áp, lác mắt, giảm thị lực và mù lòa vĩnh viễn. Nếu không điều trị kịp thời, bệnh ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và thị lực. Vì vậy, việc thăm khám sớm là rất quan trọng để ngăn ngừa biến chứng.

3. Khi nào mắt lồi cần đi khám bác sĩ?

Độ lồi mắt trên 12mm cần được theo dõi và điều trị sớm để tránh biến chứng nguy hiểm. Với mức độ 3 (20–23mm) hoặc mức độ 4 (trên 24mm), người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa ngay để được can thiệp kịp thời. Nếu có dấu hiệu đau, đỏ, nhìn đôi hoặc giảm thị lực, cần thăm khám ngay để ngăn ngừa tổn thương vĩnh viễn.

4. Mắt lồi 1 bên có nguy hiểm không?

Mắt lồi một bên rất nguy hiểm vì đây thường là dấu hiệu của các bệnh lý thực thể nghiêm trọng như u hốc mắt (lành hoặc ác tính), viêm mô tế bào hoặc thông động tĩnh mạch cảnh xoang hang cần điều trị gấp. Tình trạng này có thể gây viêm loét giác mạc, tăng nhãn áp, có nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực.

Mắt lồi là bệnh lý nghiêm trọng có thể gây ảnh hưởng lớn đến thị lực và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị hiện đại giúp quý bệnh nhân có những quyết định đúng đắn trong việc chăm sóc sức khỏe mắt một cách toàn diện.

Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn – cơ sở y tế chuyên khoa mắt lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa. Với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội, chúng tôi cam kết mang đến dịch vụ tốt nhất cho quý bệnh nhân. Mắt Sài Gòn còn tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ nhiều nhất Việt Nam. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/