Nội dung bài viết

8 Nguyên nhân gây ngứa mắt phổ biến và cách điều trị

Ngứa mắt là triệu chứng khó chịu thường gặp, cảm giác ngứa râm ran, muốn dụi mắt liên tục không chỉ gây mất tập trung trong sinh hoạt và công việc mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm tổn thương bề mặt mắt nếu không xử lý đúng cách. Nguyên nhân chính bao gồm dị ứng, hội chứng khô mắt, viêm bờ mi, dị vật trong mắt, và sử dụng kính áp tròng không đúng cách.

Mặc dù ngứa mắt thường không nguy hiểm, nhưng việc dụi mắt liên tục có thể gây xước giác mạc, viêm loét, hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân và cách xử trí giúp bạn giảm ngứa nhanh chóng và phòng ngừa tái phát hiệu quả. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin toàn diện về 8 nguyên nhân phổ biến gây ngứa mắt, dấu hiệu cần đi khám, cách xử trí tại nhà, giúp bạn bảo vệ sức khỏe đôi mắt một cách an toàn và khoa học nhất.

Ngứa mắt do đâu? Cách điều trị phù hợp với từng nguyên nhân.

Tổng quan ngứa mắt

Ngứa mắt là triệu chứng khó chịu xuất phát từ kích ứng, viêm, hoặc dị ứng trên bề mặt mắt, khiến người bệnh có cảm giác muốn dụi hoặc cọ xát liên tục. Theo thống kê, hơn 40% dân số từng gặp tình trạng này trong đời. Về cơ chế, khi mắt tiếp xúc với dị nguyên (phấn hoa, bụi) hoặc bị viêm nhiễm, hệ miễn dịch giải phóng histamine kích thích thần kinh cảm giác trên kết mạc và giác mạc, tạo cảm giác ngứa.

Ngứa mắt không phải là bệnh độc lập mà là dấu hiệu của nhiều tình trạng khác nhau, từ dị ứng nhẹ đến các bệnh về mắt như viêm bờ mi, khô mắt… Một số trường hợp tự khỏi sau 2-3 ngày, nhưng nếu ngứa kéo dài trên 3 ngày, kèm đau mắt, tiết dịch mủ, hoặc thay đổi thị lực, cần đến bác sĩ nhãn khoa ngay.

8 Nguyên nhân gây ngứa mắt phổ biến

Dưới đây là 8 nguyên nhân gây ngứa mắt đặt Mắt Sài Gòn sắp xếp theo mức độ phổ biến thường gặp:

1. Ngứa mắt do dị ứng

Dị ứng là nguyên nhân hàng đầu gây ngứa mắt, xảy ra khi kết mạc phản ứng với tác nhân kích thích (phấn hoa, bụi, lông thú cưng). Khi đó hệ miễn dịch kích hoạt tế bào Mast giải phóng Histamine. Chất này kích thích thần kinh, gây ngứa dữ dội, tình trạng mắt bị đỏ và chảy nước mắt.

Dấu hiệu đặc trưng nhất để nhận biết ngứa mắt do dị ứng là triệu chứng này thường đi kèm với hắt hơi liên tục, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong và thường diễn ra đều đặn theo chu kỳ một thời điểm trong năm (phấn hoa).

Biện pháp hỗ trợ tình trạng điều trị này bao gồm:

Chườm lạnh để giảm ngứa do dị ứng, đây là biện pháp hiệu quả nhất.
Dùng nước mắt nhân tạo, thuốc nhỏ mắt không chất bảo quản để rửa trôi tác nhân gây dị ứng và làm dịu mắt
Dùng thuốc không kê đơn để kiểm soát triệu chứng dị ứng nhẹ.
Tránh ra ngoài khi có sự thay đổi đột ngột của thời tiết, có thể gây ra những phản ứng nhạy cảm không mong muốn cho cơ thể. (phấn hoa, trời mưa, trời quá lạnh,…)
Giặt sạch và thay quần áo thường xuyên để tránh phấn hoa, lông thú cưng còn bám.

Phấn hoa và cỏ là chất gây sưng và viêm mắt

Chất gây dị ứng ngoài trời như phấn hoa và cỏ có thể gây sưng và viêm mắt.

2. Khô mắt

Khô mắt xảy ra khi lớp phim nước mắt không đủ để bôi trơn bề mặt mắt, khiến giác mạc và kết mạc bị ma sát với mi khi chớp. Tình trạng này gây viêm nhẹ, kích thích giải phóng cytokine và histamine, dẫn đến ngứa, rát và khó chịu dai dẳng.

Dấu hiệu đặc trưng là cảm giác khô, ngứa, rát bỏng, có dị vật trong mắt, nhìn mờ tạm thời (đặc biệt sau khi làm việc lâu với màn hình), và nghịch lý là chảy nước mắt nhiều. Triệu chứng thường nặng hơn vào cuối ngày.

Biện pháp hỗ trợ điều trị:

Nhỏ nước mắt nhân tạo không chất bảo quản 4-6 lần/ngày để bôi trơn mắt và giảm ngứa.
Áp dụng quy tắc 20-20-20: Cứ 20 phút nhìn màn hình, nghỉ 20 giây nhìn xa 6 mét.
Chườm ấm (40-45°C) 5-10 phút mỗi ngày để làm mềm bã nhờn, thông tuyến Meibomian.
Bổ sung Omega-3, vitamin A, C, E từ cá biển, rau xanh, cà rốt. Uống đủ 2-2.5 lít nước/ngày.
Sử dụng máy tạo ẩm trong phòng điều hòa, tránh gió thổi trực tiếp vào mắt.

Uống đủ nước mỗi ngày cũng giúp cải thiện tình trạng khô mắt từ bên trong.

3. Viêm bờ mi mắt

Viêm bờ mi là tình trạng viêm mạn tính khi tuyến Meibomian ở gốc lông mi bị tắc nghẽn hoặc nhiễm ký sinh trùng Demodex (mạt). Tuyến bị tắc không tiết dầu bình thường, gây viêm; Demodex kích thích thần kinh, gây ngứa mắt dữ dội và khó chịu kéo dài.

Dấu hiệu đặc trưng là ngứa và đỏ bờ mi, có vảy trắng/vàng, cảm giác nóng rát, vùng mí mắt bị sưng và nhạy cảm. Triệu chứng thường nặng hơn vào buổi sáng khi thức dậy.

Biện pháp hỗ trợ điều trị:

Chườm ấm (40-45°C) 5-10 phút, sau đó massage mi từ gốc ra đầu 10-15 lần, 2 lần/ngày.
Vệ sinh mi bằng dung dịch Tea Tree Oil 50%, Blephaclean hoặc nước muối sau khi chườm ấm.
Thay thế đồ trang điểm mắt (mascara, bút kẻ) đã dùng lâu, tránh trang điểm đậm khi điều trị.
Sử dụng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản để giảm khô mắt do viêm bờ mi.
Bổ sung Omega-3 từ cá biển để cải thiện chất lượng dầu từ tuyến Meibomian, giảm viêm.

Viêm mí mắt xảy ra khi các tuyến dầu ở gốc lông mi bị tắc

Viêm bờ mi mắt thường xảy ra khi các tuyến tiết dầu ở gốc lông mi bị tắc nghẽn, gây kích ứng và khó chịu.

4. Có dị vật trong mắt

Dị vật (cát, bụi, lông mi, côn trùng nhỏ) bám trên giác mạc hoặc kết mạc, gây kích ứng cơ học. Dị vật tiếp xúc với bề mặt mắt nhạy cảm, kích thích thần kinh cảm giác, tạo cảm giác ngứa, khó chịu và phản xạ chảy nước mắt để đẩy dị vật ra ngoài.

Dấu hiệu đặc trưng là cảm giác có vật lạ làm mắt bị cộm, đỏ một bên mắt, chảy nước mắt nhiều và khó mở mắt. Triệu chứng xuất hiện đột ngột, thường sau khi làm việc trong môi trường bụi hoặc có gió.

Biện pháp xử trí an toàn:

TUYỆT ĐỐI không dụi mắt vì dị vật có thể gây xước, dẫn đến viêm giác mạc, loét giác mạc và nhiễm trùng nghiêm trọng.
Chớp mắt nhiều lần liên tục để nước mắt tự nhiên đẩy dị vật ra ngoài một cách an toàn.
Rửa mắt bằng nước mắt nhân tạo hoặc nước muối sinh lý: Nhỏ 5-7 giọt, chớp mắt nhiều lần.
Ngâm mắt trong chén nước đun sôi để nguội, chớp mắt trong nước 10-15 lần để trôi dị vật.
Đi khám ngay nếu dị vật không loại bỏ được sau 30 phút hoặc là kim loại, gỗ, hóa chất nguy hiểm.

Cát, bụi và thiêu thân có thể gây ngứa mắt

Cát, bụi hay những con thiêu thân lao thẳng vào mắt đều có thể gây ngứa ngáy và khó chịu cho mắt.

5. Tật khúc xạ chưa được điều chỉnh

Tật khúc xạ chưa điều chỉnh (cận thị, viễn thị, loạn thị) khiến mắt điều tiết quá mức để nhìn rõ. Cơ thể mi co căng liên tục điều chỉnh tiêu cự thủy tinh thể, gây mỏi mắt, căng thẳng thần kinh, dẫn đến ngứa, khó chịu, đặc biệt khi nhìn lâu.

Dấu hiệu đặc trưng là mỏi mắt, nhức đầu vùng trán (cuối ngày), nhìn mờ hoặc nheo mắt để nhìn rõ, ngứa khi làm việc lâu khoảng cách gần (đọc, máy tính). Triệu chứng giảm sau khi nghỉ ngơi hoặc nhắm mắt một lúc.

Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi

Họ và tên *

Dịch vụ cần tư vấn *

Số điện thoại *

Biện pháp xử trí và phòng ngừa:

Khám mắt và đo khúc xạ để phát hiện tật khúc xạ. Đeo kính/lens đúng độ giảm mỏi mắt và ngứa.
Áp dụng quy tắc 20-20-20 khi làm việc với màn hình hoặc đọc sách lâu.
Điều chỉnh ánh sáng đủ sáng, đặt màn hình cách 50-70cm, thấp hơn tầm mắt 10-15cm
Sử dụng nước mắt nhân tạo khi khô, mỏi mắt. Chớp mắt chủ động 15-20 lần/phút kích thích tiết nước.
Cân nhắc phẫu thuật khúc xạ LASIK, SMILE, PRK để điều chỉnh vĩnh viễn, thoát khỏi kính/lens.

Mắt bị tật khúc xạ phải điều tiết để nhìn rõ vật gây ngứa.

6. Tiếp xúc với hóa chất, mỹ phẩm

Tiếp xúc với hóa chất hoặc mỹ phẩm có thành phần gây kích ứng (mascara, eyeliner, kem dưỡng mắt, dầu gội, xà phòng) khiến bề mặt mắt hoặc da quanh mắt bị kích ứng hóa học. Phản ứng này gây viêm da tiếp xúc, giải phóng histamine, dẫn đến ngứa, đỏ và sưng.

Dấu hiệu đặc trưng là ngứa xuất hiện ngay sau khi dùng mỹ phẩm mới hoặc thay đổi sản phẩm, ngứa và đỏ da quanh mắt (mi trên, mi dưới), sưng mi, bong vảy da, có thể kèm đỏ mắt nếu sản phẩm rơi vào mắt.

Biện pháp xử trí và phòng ngừa:

Ngừng sử dụng ngay sản phẩm nghi ngờ gây dị ứng. Rửa sạch mắt và da quanh mắt bằng nước sạch.
Chườm lạnh (10-15°C) lên mắt 10-15 phút để giảm sưng, ngứa và viêm do kích ứng hóa chất.
Sử dụng mỹ phẩm mắt hypoallergenic (giảm dị ứng), không chứa paraben, phthalate, fragrance.
Thử patch test trước khi dùng sản phẩm mới: Thoa một ít lên da trong cánh tay, đợi 24-48 giờ.
Tháo trang điểm mắt kỹ mỗi tối bằng nước tẩy trang dịu nhẹ, không để mỹ phẩm bám qua đêm.

Dùng các vật trang điểm mắt hết hạn có thể gây dị ứng, ngứa mắt.

7. Dùng kính áp tròng không đúng cách

Đeo kính áp tròng lâu hoặc vệ sinh kém làm giảm oxy đến giác mạc, gây khô mắt và tích tụ protein, vi khuẩn trên lens. Tình trạng này kích ứng bề mặt mắt, gây viêm nhẹ, giải phóng histamine, dẫn đến ngứa, đỏ mắt và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Dấu hiệu đặc trưng là ngứa, đỏ mắt khi đang đeo lens hoặc sau khi tháo, cảm giác khô, cộm trong mắt, mắt nhạy cảm hơn với lens, nhìn mờ tạm thời. Triệu chứng thường xuất hiện khi đeo lens quá lâu hoặc ngủ với lens.

Biện pháp xử trí và phòng ngừa:

Rửa tay sạch với xà phòng, lau khô trước khi chạm lens. Không đeo lens khi ngủ (kể cả ngủ trưa).
Không tắm, bơi, tắm hơi khi đang đeo lens. Thay lens đúng lịch (ngày, 2 tuần, tháng) theo chỉ dẫn.
Thay dung dịch ngâm lens mỗi ngày, không “dolive” (thêm dung dịch cũ). Thay hộp đựng mỗi 3 tháng.
Tháo lens ngay khi thấy đỏ, ngứa, đau mắt. Dùng nước mắt nhân tạo (cho lens) giảm khô.
Cân nhắc chuyển sang lens silicone hydrogel (thoáng khí) hoặc phẫu thuật LASIK/SMILE thoát lens vĩnh viễn.

Đeo kính áp tròng lâu dài tăng nguy cơ dị ứng

Đeo kính áp tròng lâu ngày sẽ dẫn đến ngứa mắt, tăng nguy cơ phát triển bệnh khô mắt và dị ứng.

8. Nhiễm trùng hoặc viêm kết mạc

Viêm kết mạc do nhiễm trùng xảy ra khi vi khuẩn, virus hoặc nấm xâm nhập vào kết mạc, gây viêm đỏ và tiết dịch. Tuy nhiên, ngứa mắt ít khi là triệu chứng chính của nhiễm trùng; virus gây chảy nước, vi khuẩn gây mủ, nhưng cả hai đều ít gây ngứa.

Dấu hiệu phân biệt là nhiễm trùng thường xuất hiện tình trạng mắt chảy ghèn liên tục, có tiết dịch mủ/nhầy dính mi, đau mắt. Viêm kết mạc do virus dễ lây lan, có thể xuất hiện sau cảm lạnh.

Biện pháp xử trí và phòng ngừa:

Không dụi mắt và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng để tránh lây lan nhiễm trùng.
Không dùng chung khăn, gối, mỹ phẩm mắt. Giặt khăn, gối riêng trong nước nóng hàng ngày.
Chườm ấm (vi khuẩn) hoặc lạnh (virus) tùy triệu chứng. Lau sạch tiết dịch bằng khăn ấm.
Người đeo kính áp tròng: Tháo lens ngay, không đeo cho đến khi hết nhiễm trùng hoàn toàn.
Đi khám ngay nếu có đau mắt, tiết dịch mủ, sốt, hoặc giảm thị lực để được kê thuốc kháng sinh.

Viêm bờ mi do tụ cầu là loại nhiễm trùng hay gặp nhất.

Dấu hiệu ngứa mắt cần đi khám bác sĩ

Thông thường, ngứa mắt không nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu xuất hiện 6 dấu hiệu cảnh báo dưới đây, bạn nên đến bác sĩ sớm để tránh biến chứng ảnh hưởng đến thị lực.

Ngứa dữ dội: Khi cảm giác ngứa quá mức, không thể kiểm soát được và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.
Đau mắt: Đau mắt là dấu hiệu của nhiều vấn đề nghiêm trọng như nhiễm trùng, viêm loét giác mạc, hoặc tăng nhãn áp.
Thay đổi thị lực: Nếu bạn nhìn đôi, có vẩn trước mặt, hoặc thị lực giảm đột ngột, cần đến bác sĩ ngay lập tức.
Đột nhiên nhạy cảm với ánh sáng: Sợ ánh sáng có thể là dấu hiệu của viêm giác mạc hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác.
Triệu chứng khi đeo kính áp tròng: Bất kỳ triệu chứng đáng chú ý nào khi bạn đang đeo kính áp tròng đều cần được khám ngay để loại trừ nhiễm trùng.
Tình trạng kéo dài: Ngứa, đỏ mắt kéo dài trên một tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Ngứa, đỏ mắt kéo dài trên một tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá

Hướng dẫn chăm sóc để ngăn ngứa mắt tái phát

Ap dụng 9 thói quen chăm sóc đúng cách bảo vệ sức khỏe đôi mắt giúp chống ngứa và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Tránh các yếu tố gây dị ứng: Hạn chế tiếp xúc với lông súc vật, bụi nhà, phấn hoa, khói thuốc lá, và không để vật nuôi vào phòng ngủ.
Giữ vệ sinh môi trường: Giặt ga, gối hàng tuần, thay thảm bằng sàn cứng, giữ độ ẩm từ 35%-50%, hút bụi thường xuyên để hạn chế nấm mốc.
Chăm sóc cá nhân hàng ngày: Tắm trước khi ngủ để làm sạch bụi, phấn hoa bám trên tóc và lông mi, thay quần áo sau khi ra ngoài.
Hạn chế dụi mắt: Chạm tay vào mắt có thể đưa vi khuẩn, phấn hoa vào mắt và làm xước giác mạc, gây tổn thương nghiêm trọng.
Sử dụng máy lọc không khí: Lắp đặt máy lọc không khí trong nhà để kiểm soát và loại bỏ chất gây dị ứng hiệu quả.
Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh: Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, hạn chế làm việc trước máy tính quá lâu và xem tivi.
Bảo vệ mắt khỏi tác động môi trường: Đeo kính râm khi ra ngoài nắng hoặc môi trường có nhiều khói bụi, gió mạnh.
Bổ sung dinh dưỡng cho mắt: Ăn thực phẩm giàu vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin, kẽm như cá biển, thịt đỏ, rau xanh đậm, cà rốt, cà chua.
Sử dụng kính áp tròng đúng cách: Hạn chế đeo, vệ sinh tay và kính sạch trước khi đeo, thay đổi đồ trang điểm mắt khi dùng lâu.

Ăn thực phẩm giàu vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin, kẽm như cá biển, thịt đỏ, rau xanh đậm, cà rốt, cà chua

Câu hỏi thường gặp

Bị ngứa mắt là bệnh gì?

Ngứa mắt là triệu chứng phổ biến, thường không phải là bệnh nghiêm trọng, mà là dấu hiệu của nhiều tình trạng khác nhau. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm dị ứng với phấn hoa, bụi, hoặc lông thú, khô mắt do thiếu nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi nhanh và viêm bờ mi khi tuyến tiết dầu bị tắc nghẽn. Ngứa mắt cũng có thể do kích ứng từ kính áp tròng không được vệ sinh đúng cách hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá mức khiến mắt mỏi. Đôi khi, ngứa mắt khu trú ở một điểm vàng nhạt trên lòng trắng có thể là dấu hiệu của mộng mỡ mắt khi bị kích ứng bởi bụi gió

Tại sao ngứa mắt càng dụi càng ngứa?

Việc dụi mắt khi ngứa do dị ứng có thể tạo ra viêm nhiều hơn và mẩn đỏ do kích thích cơ học. Khi bạn dụi mắt, áp lực từ động tác này kích thích tế bào giải phóng thêm histamine, chất gây ngứa và viêm. Dụi mắt cũng có thể khiến phấn hoa, bụi bặm, và vi khuẩn từ tay tiếp xúc trực tiếp với mắt, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và ngứa. Nghiêm trọng hơn, dụi mắt có thể làm xước giác mạc, dẫn đến đau dữ dội và các vấn đề khác như viêm loét giác mạc.Thay vì dụi, hãy sử dụng khăn lạnh hoặc nước mắt nhân tạo để làm dịu cảm giác ngứa.

Ngứa mắt là triệu chứng phổ biến có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ dị ứng đơn giản đến các bệnh lý mắt cần điều trị chuyên khoa. Sáu nguyên nhân chính gây ngứa mắt bao gồm dị ứng, nhiễm trùng hoặc viêm kết mạc, dị vật trong mắt, khô mắt, viêm mí mắt, và sử dụng kính áp tròng không đúng cách. Việc nhận biết nguyên nhân giúp bạn có biện pháp phòng ngừa hiệu quả và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp để bảo vệ sức khỏe thị lực.

Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa nhãn khoa lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa. Với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng, và trải nghiệm khách hàng vượt trội, Mắt Sài Gòn cam kết mang đến dịch vụ y tế chất lượng cao nhất. Ngoài ra, Mắt Sài Gòn còn tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ nhiều nhất Việt Nam, bao gồm các phương pháp tiên tiến như Femto LASIK, SMILE, và ReLEx SMILE. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/