Vẩn đục dịch kính là tình trạng xuất hiện những đốm mờ, sợi nhỏ hay bóng đen lơ lửng trong tầm nhìn, thường được gọi là “ruồi bay”. Hiện tượng này xảy ra khi cấu trúc dạng gel của dịch kính – chất trong suốt lấp đầy khoang mắt bị thay đổi, tạo ra các mảnh vụn nhỏ cản trở ánh sáng đi tới võng mạc. Nguyên nhân phổ biến bao gồm lão hóa tự nhiên, rách hay bong võng mạc, viêm màng bồ đào, khối u mắt và một số yếu tố khác.
Người bị vẩn đục dịch kính thường cảm thấy khó chịu khi đọc, nhìn trời xanh hoặc màn hình sáng. Dù đa phần là lành tính, một số trường hợp có thể cảnh báo tổn thương nghiêm trọng như rách hoặc bong võng mạc cần được thăm khám sớm.
Việc điều trị phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng và nguyên nhân cụ thể từ theo dõi định kỳ, dùng thuốc hỗ trợ đến phẫu thuật cắt dịch kính trong trường hợp nặng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vẩn đục dịch kính, cách nhận biết sớm, chăm sóc và bảo vệ đôi mắt hiệu quả.
Nội dung y khoa trong bài được kiểm duyệt bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa mắt tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn.
Vẩn đục dịch kính: Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị
Vẩn đục dịch kính là gì?
Vẩn đục dịch kính là tình trạng các vật nhỏ trôi nổi bên trong buồng dịch kính của mắt tạo ra bóng đổ lên võng mạc, khiến người bệnh nhìn thấy các đốm, sợi, vòng hoặc mạng nhện trôi nổi trước tầm nhìn. Hiện tượng này thường do sự thoái hóa tự nhiên của gel dịch kính khi lớn tuổi, khiến các sợi collagen kết tụ lại, gây khó chịu nhưng lành tính.
Dịch kính là chất gel trong suốt chiếm 80% thể tích nhãn cầu, nằm giữa thủy tinh thể và võng mạc nhằm duy trì hình dạng mắt. Khi dịch kính co rút hoặc hóa lỏng theo thời gian, các sợi collagen kết tụ thành cụm nhỏ, che khuất ánh sáng và xuất hiện đốm đen hoặc sợi chỉ trôi nổi.
Theo nghiên cứu được đăng trên Journal of Vitreoretinal Diseases Mayo Clinic, “Eye floaters”, 2023. Khoảng 25% người ở độ tuổi 60 gặp tình trạng bong dịch kính sau gây vẩn đục.
Vẩn đục dịch kính (Floaters) là những hình dạng nhỏ, tối màu trôi nổi trong tầm nhìn, có thể trông giống như các đốm, sợi, đường ngoằn ngoèo, hay mạng nhện nhỏ.
Dấu hiệu nhận biết vẩn đục dịch kính
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu vẩn đục dịch kính là vô cùng quan trọng để bảo vệ thị lực. Dưới đây là 5 triệu chứng điển hình giúp bạn nhận diện bệnh lý này.
- Xuất hiện đốm đen, sợi nhỏ hoặc mạng nhện trôi nổi.
- Các hình thái di chuyển liên tục theo cử động mắt.
- Dấu hiệu rõ nhất khi nhìn nền sáng, tường trắng.
- Hiện tượng chớp sáng hoặc tia sáng lóe lên đột ngột.
- Tầm nhìn bị mờ thoáng qua hoặc có màn che phía trước.
Các dấu hiệu nguy hiểm cần gặp bác sĩ:
- Xuất hiện nhiều vẩn đục hơn bình thường trong thời gian ngắn.
- Nhìn thấy những tia sáng chớp nhoáng ở cùng một mắt với vẩn đục.
- Thị lực bị che bởi một vùng tối hoặc mờ, giống như bức màn che phía trước mắt.
- Mất thị lực ở một bên hoặc hai bên (peripheral vision loss).
Lưu ý: Đây là các dấu hiệu nghiêm trọng cần được xử lý trong 24–48 giờ. Nếu phát hiện sớm, rách võng mạc có thể được điều trị bằng laser để ngăn ngừa bong võng mạc và bảo vệ thị lực. Đừng chần chừ đi khám ngay khi có các triệu chứng này.
Dấu hiệu phổ biến nhất là xuất hiện các hình dạng nhỏ trong tầm nhìn như đốm đen hoặc xám, sợi, vệt, chuỗi trong suốt có nút thắt, mạng nhện hay ruồi bay.
Nguyên nhân gây ra vẩn đục dịch kính
Vẩn đục dịch kính có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Các yếu tố chính bao gồm lão hóa tự nhiên, các bệnh lý võng mạc, tình trạng viêm nhiễm trong mắt, và một số yếu tố nguy cơ đặc biệt. Dưới đây là 6 nguyên nhân phổ biến gây ra vẩn đục dịch kính.
1. Lão hóa (Thoái hóa dịch kính)
Thoái hóa dịch kính là nguyên nhân phổ biến nhất gây hiện tượng vẩn đục trong mắt. Theo thời gian, chất dịch kính gồm nước, collagen và axit hyaluronic bị khử polymer, khiến cấu trúc trở nên lỏng hơn. Các sợi collagen bị phá vỡ và kết tụ thành bó nhỏ, tạo bóng trên võng mạc và gây cảm giác nhìn thấy đốm trôi nổi.
Đây là quá trình lão hóa tự nhiên của mắt, thường bắt đầu từ tuổi trung niên, phổ biến nhất ở độ tuổi 50–70. Khi axit hyaluronic suy giảm, dịch kính mất khả năng giữ nước và định hình, dẫn đến thay đổi cấu trúc và làm tăng hiện tượng vẩn đục.
Thoái hóa dịch kính là nguyên nhân phổ biến nhất gây hiện tượng vẩn đục trong mắt.
2. Rách hay bong võng mạc
Bong dịch kính sau (Posterior Vitreous Detachment – PVD) xảy ra khi dịch kính bị hóa lỏng và co lại, tách rời khỏi võng mạc. Quá trình này có thể gây ra hiện tượng chớp sáng do kích thích cơ học lên võng mạc. Nếu dịch kính dính bất thường vào võng mạc, khi bong ra có thể kéo căng và tạo vết rách võng mạc.
Vết rách này, nếu không được phát hiện và điều trị sớm, có thể dẫn đến bong võng mạc – biến chứng nghiêm trọng đe dọa thị lực, xảy ra ở khoảng 1% người bị bong dịch kính sau. Đây là tình trạng cần can thiệp y tế khẩn cấp để ngăn ngừa mất thị lực vĩnh viễn.
Nếu dịch kính dính bất thường vào võng mạc, khi bong ra có thể kéo căng và tạo vết rách võng mạc.
3. Xuất huyết trong dịch kính
Chảy máu trong dịch kính là nguyên nhân thường gặp gây vẩn đục dịch kính. Khi các tế bào máu lẫn trong dịch kính trong suốt, chúng tạo bóng đổ lên võng mạc, khiến người bệnh thấy các đốm nhỏ trôi nổi trước mắt.
Tình trạng này thường liên quan đến bệnh võng mạc đái tháo đường, tăng huyết áp, tắc mạch máu hoặc chấn thương mắt. Mức độ chảy máu có thể khác nhau từ nhẹ, chỉ gây vẩn đục thoáng qua, đến nặng, làm giảm thị lực đáng kể và cần được khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.
Chảy máu trong dịch kính (hay còn gọi là có máu trong mắt) là nguyên nhân thường gặp gây vẩn đục dịch kính.
4. Viêm màng bồ đào
Viêm trong mắt là một trong những nguyên nhân có thể gây vẩn đục dịch kính. Khi các chất viêm xuất hiện trong dịch kính, chúng làm thay đổi độ trong suốt của môi trường này, khiến người bệnh nhìn thấy các đốm hoặc vùng mờ trước mắt.
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
Viêm màng bồ đào, đặc biệt là viêm màng bồ đào sau, ảnh hưởng đến phần sau của mắt gồm võng mạc và màng mạch. Nguyên nhân thường do nhiễm trùng, rối loạn tự miễn hoặc các bệnh viêm khác. Quá trình viêm tạo ra các tế bào viêm và protein trong dịch kính, dẫn đến hiện tượng vẩn đục và giảm thị lực nếu không được điều trị kịp thời.
Viêm trong mắt (Uveitis) là một trong những nguyên nhân có thể gây vẩn đục dịch kính.
5. Khối u mắt
Khối u là nguyên nhân ít gặp nhưng vẫn có thể gây vẩn đục dịch kính. Khi khối u hình thành trong hoặc gần mắt, nó có thể ảnh hưởng đến cấu trúc dịch kính, gây chảy máu hoặc viêm thứ phát, từ đó tạo ra các đốm mờ trôi nổi trong tầm nhìn.
Mặc dù hiếm, đây là tình trạng cần được thăm khám kỹ lưỡng nếu xuất hiện kèm theo các dấu hiệu bất thường khác như giảm thị lực, đau mắt hoặc thay đổi hình dạng đồng tử. Phát hiện sớm giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm cho thị giác.
Khối u (Tumors) là nguyên nhân ít gặp nhưng vẫn có thể gây vẩn đục dịch kính.
6. Một số yếu tố khác
Ngoài các nguyên nhân chính, một số yếu tố nguy cơ khác cũng làm tăng khả năng xuất hiện vẩn đục dịch kính:
- Cận thị nặng: Người cận thị thường bị thoái hóa dịch kính sớm hơn, có thể xuất hiện vẩn đục dịch kính ở tuổi trẻ hơn. Nhãn cầu dài hơn bình thường ở người cận thị tạo điều kiện cho dịch kính thoái hóa nhanh chóng.
- Chấn thương mắt: Vẩn đục dịch kính có thể xuất hiện sau chấn thương mắt do tổn thương trực tiếp lên cấu trúc dịch kính hoặc chảy máu.
- Phẫu thuật: Xuất hiện sau phẫu thuật đục thủy tinh thể (phẫu thuật đục nhân mắt) hoặc sau phẫu thuật và laser điều trị các bệnh lý mắt khác. Các can thiệp phẫu thuật có thể làm thay đổi cấu trúc dịch kính.
- Bẩm sinh: Một vài trường hợp vẩn đục dịch kính là bẩm sinh, xuất hiện từ khi mới sinh do bất thường trong quá trình phát triển mắt.
Người cận thị thường bị thoái hóa dịch kính sớm hơn, có thể xuất hiện vẩn đục dịch kính ở tuổi trẻ hơn.
Phương pháp điều trị vẩn đục dịch kính
Điều trị vẩn đục dịch kính hiện có hai phương pháp chính tùy mức độ ảnh hưởng đến thị lực. Với các trường hợp nhẹ, người bệnh thường không cần can thiệp mà có thể tự thích nghi theo thời gian. Những trường hợp nặng hơn có thể cần điều trị bằng laser hoặc phẫu thuật.
1. Điều trị bằng laser
Điều trị bằng laser (vitreolysis) có thể được áp dụng nhưng không phổ biến. Phương pháp dùng tia laser để phá vỡ hoặc làm bay hơi các vẩn đục lớn trong dịch kính; cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ biến chứng. Hiệu quả cải thiện thị lực được ghi nhận ở một số trường hợp, nhưng bằng chứng còn hạn chế và chưa được chứng minh rộng rãi.
Laser chưa thực sự bảo đảm an toàn vì có thể gây tổn thương võng mạc hoặc thủy tinh thể. Do các rủi ro tiềm ẩn, bác sĩ thường không khuyến nghị can thiệp này trừ khi vẩn đục gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và đã loại trừ những nguyên nhân nguy hiểm khác.
Điều trị bằng laser (vitreolysis) có thể được áp dụng nhưng không phổ biến.
2. Phẫu thuật cắt dịch kính
Phẫu thuật cắt dịch kính là phương pháp được sử dụng để loại bỏ vẩn đục trong dịch kính. Thủ thuật này thường chỉ được xem xét khi vẩn đục lớn, xuất hiện thường xuyên gần trục thị giác và ảnh hưởng đến khả năng nhìn hoặc sinh hoạt hằng ngày. Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ sẽ loại bỏ phần dịch kính bị đục. Theo thời gian, mắt sẽ tự tạo ra dung dịch trong suốt mới để thay thế.
Tuy nhiên, đây là thủ thuật có rủi ro cao, bao gồm nguy cơ rách hoặc bong võng mạc, không loại bỏ hoàn toàn vẩn đục, và tăng khả năng hình thành đục thủy tinh thể sau phẫu thuật. Vì vậy, bác sĩ chỉ đề xuất cắt dịch kính khi lợi ích vượt trội so với nguy cơ, và bệnh nhân cần được tư vấn kỹ lưỡng trước khi quyết định can thiệp.
Phẫu thuật cắt dịch kính (Vitrectomy) là phương pháp được sử dụng để loại bỏ vẩn đục trong dịch kính.
Một số điều cần lưu ý dành cho người bị vẩn đục dịch kính
Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn vẩn đục dịch kính do lão hóa, bạn có thể áp dụng một số biện pháp để bảo vệ sức khỏe mắt và giảm nguy cơ các biến chứng. Dưới đây là 4 lưu ý quan trọng dành cho người bị vẩn đục dịch kính.
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ưu tiên thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như vitamin C, E, lutein và omega-3 nhằm bảo vệ dịch kính khỏi tổn thương
- Cho mắt nghỉ ngơi hợp lý: Cho mắt thời gian nghỉ ngơi định kỳ giúp giảm áp lực điều tiết và tình trạng mỏi mắt kéo dài.
- Ngưng hút thuốc lá: Thuốc lá tạo ra gốc tự do phá hủy protein trong dịch kính, thúc đẩy nhanh quá trình hóa lỏng và kết tụ dịch kính.
- Hạn chế tiếp xúc ánh sáng quá mạnh: Ánh sáng cường độ cao khiến các vết vẩn đục hiện rõ, gây khó chịu và xao nhãng thị giác. Sử dụng kính râm khi ra ngoài giúp chặn tia UV, giảm thiểu kích ứng và bảo vệ cấu trúc bên trong mắt khỏi các tác hại lâu dài.
Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh giúp bảo vệ dịch kính khỏi những tổn thương.
Câu hỏi thường gặp
1. Có thể chữa khỏi vẩn đục dịch kính không?
Vẩn đục dịch kính do lão hóa không thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc. Tuy nhiên, bác sĩ có thể can thiệp bằng laser YAG hoặc phẫu thuật cắt dịch kính trong các trường hợp ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.
2. Vẩn đục dịch kính có tự hết không?
Vẩn đục dịch kính thường không tự biến mất hoàn toàn, nhưng não bộ sẽ dần thích nghi và học cách phớt lờ chúng. Tuy nhiên, nếu đốm đen tăng đột ngột, bạn cần đi khám ngay để loại trừ bong võng mạc.
3. Vẩn đục dịch kính có gây mù không?
Vẩn đục dịch kính do lão hóa thông thường không gây mù lòa; tuy nhiên, nếu đây là dấu hiệu của bong võng mạc hoặc xuất huyết dịch kính nặng không điều trị kịp thời, nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn là hoàn toàn có thể xảy ra.
4. Vẩn đục dịch kính có nguy hiểm không?
Không nguy hiểm, vẩn đục dịch kính đa số lành tính do lão hóa, nhưng cực kỳ nguy hiểm nếu đi kèm chớp sáng hoặc mất tầm nhìn (đây là dấu hiệu rách hoặc bong võng mạc cần cấp cứu ngay).
Vẩn đục dịch kính thường không nguy hiểm nhưng cũng không nên xem nhẹ. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường như chớp sáng, tăng số lượng vẩn đục hoặc mờ mắt, bạn nên đến bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra sớm. Cần khám mắt định kỳ, giữ thói quen sinh hoạt lành mạnh và bảo vệ mắt khỏi ánh sáng mạnh để giúp duy trì thị lực ổn định, giảm nguy cơ biến chứng và giữ đôi mắt luôn khỏe mạnh theo thời gian.
Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa. Với đội ngũ bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ nhãn khoa đầu ngành giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội, Mắt Sài Gòn cam kết mang đến dịch vụ y tế chất lượng cao nhất. Ngoài ra, Mắt Sài Gòn còn tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ tiên tiến và đa dạng nhất Việt Nam, bao gồm EVESignature™, SMILE Pro, FEMTO, PHAKIC và SMARTSURFACE STREAMLIGHT. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/
Danh sách tài liệu tham khảo
- Cleveland Clinic. (n.d.). Eye floaters (myodesopsias). https://my.clevelandclinic.org/health/symptoms/14209-eye-floaters-myodesopsias
- Mayo Clinic. (n.d.). Eye floaters. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/eye-floaters/symptoms-causes/syc-20372346
- National Eye Institute. (n.d.). Floaters. https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/floaters
- Phòng khám Mắt Sài Gòn. (n.d.). Vẩn đục dịch kính: Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị. https://www.matsaigon.com/a-z/van-duc-dich-kinh/
