Mắt vàng là dấu hiệu bệnh gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Mắt vàng là tình trạng lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng do tích tụ bilirubin. Đây là dấu hiệu cảnh báo của các bệnh lý như viêm gan, xơ gan, sỏi mật, hoặc bệnh máu. Mức bilirubin máu cao hơn 2.5 mg/dL thường gây mắt vàng rõ ràng.

Mắt vàng có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh bị vàng da sinh lý đến người lớn mắc các bệnh lý gan mật hoặc huyết học nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm biểu hiện vàng củng mạc và xác định nguyên nhân gây ra giúp người bệnh được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

Bài viết này sẽ cung cấp thông tin toàn diện về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị hiệu quả cho tình trạng mắt vàng, đồng thời hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc cần thiết.

Mắt vàng là dấu hiệu bệnh gì? Nguyên nhân và cách điều trị.

Mắt vàng là gì?

Mắt vàng là tình trạng lòng trắng của mắt chuyển sang màu vàng, có thể vàng nhạt hoặc vàng đậm. Đây không phải là một bệnh độc lập mà là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang có vấn đề bên trong, đặc biệt liên quan đến gan và đường mật.

Nguyên nhân chính gây mắt vàng là do chất thải bilirubin trong máu tăng cao. Bình thường, gan sẽ xử lý và thải bilirubin ra ngoài. Khi gan bị tổn thương, đường mật bị tắc hoặc hồng cầu bị phá hủy nhiều, bilirubin sẽ tích tụ và làm mắt đổi màu vàng.

Mắt thường bị vàng sớm hơn da, nên rất dễ nhận biết. Vì vậy, khi thấy mắt vàng kéo dài hoặc kèm theo mệt mỏi, chán ăn, nước tiểu sẫm màu…, người bệnh không nên chủ quan, cần đi khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Mắt vàng là hiện tượng phần lòng trắng của mắt chuyển sang màu vàng do tích tụ bilirubin trong máu.

Mắt vàng là dấu hiệu của bệnh gì?

Mắt vàng là dấu hiệu lâm sàng quan trọng, gợi ý rối loạn chức năng gan hoặc chuyển hóa bilirubin. Tình trạng này có thể cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng như viêm gan virus, xơ gan, gan nhiễm mỡ, tắc mật do sỏi hoặc ung thư đường mật. Ngoài ra, các rối loạn huyết học (thiếu máu huyết tán, ung thư máu), ung thư gan, ung thư tụy hay tác dụng phụ của thuốc (paracetamol liều cao, thuốc kháng lao) cũng có thể gây vàng mắt.

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ thường kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm chuyên biệt như định lượng bilirubin, men gan (ALT, AST, ALP), siêu âm bụng và xét nghiệm huyết học.

Các bệnh lý về gan

Dưới đây là 5 bệnh lý về gan thường gặp là nguyên nhân gây ra tình trạng mắt vàng:

• Viêm gan do virus là nguyên nhân phổ biến gây mắt vàng, thường do nhiễm virus viêm gan A, B, C, D, E. Triệu chứng của bệnh bao gồm mệt mỏi, sốt, đau bụng vùng gan, nước tiểu sậm màu, mắt vàng và da vàng.
• Xơ gan xảy ra khi mô gan bị thay thế bằng mô sẹo do tổn thương kéo dài bởi rượu, nhiễm virus hoặc gan nhiễm mỡ. Các triệu chứng bao gồm vàng mắt, vàng da, mệt mỏi, phù, báng bụng, xuất huyết dễ dàng và rối loạn ý thức ở giai đoạn nặng.
• Gan nhiễm mỡ do tích tụ mỡ trong tế bào gan, có thể không có triệu chứng rõ ràng ban đầu nhưng tiến triển thành viêm gan và xơ gan. Các dấu hiệu bao gồm gan to nhẹ, đau tức hạ sườn phải, và mắt vàng nếu tiến triển thành xơ gan.
• Ung thư gan thường liên quan đến viêm gan mạn tính hoặc xơ gan, với triệu chứng mắt vàng thường xuất hiện ở giai đoạn muộn, kèm theo sụt cân, đau bụng, cổ trướng và suy kiệt.
• Nhiễm trùng gan ngoài virus viêm gan còn bao gồm leptospirosis, áp xe gan do vi khuẩn, nhiễm ký sinh trùng hoặc nhiễm khuẩn huyết, đều có thể gây mắt vàng, sốt, đau gan và nước tiểu sậm màu.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Lòng trắng mắt và da chuyển màu vàng từ nhạt đến đậm.
• Mệt mỏi, chán ăn, đau tức vùng bụng bên phải (vị trí của gan).
• Nước tiểu có màu sậm như nước trà đặc, phân có thể nhạt màu hơn bình thường.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Tiêm ngừa vaccine viêm gan A, B; hạn chế uống rượu bia và thực phẩm bẩn; thực hiện xét nghiệm men gan định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm các tổn thương âm thầm.

Viêm gan do virus là nguyên nhân phổ biến gây mắt vàng, thường do nhiễm virus viêm gan A, B, C, D, E.

Sỏi mật

Sỏi mật hoặc các khối u đường mật gây tắc nghẽn cơ học, ngăn cản dịch mật chảy từ gan xuống ruột. Sự tắc nghẽn này khiến dịch mật bị ứ đọng, ngấm ngược vào mạch máu, dẫn đến tình trạng vàng mắt kịch phát kèm theo các cơn đau bụng dữ dội.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Vàng mắt xuất hiện đột ngột kèm theo cơn đau quặn vùng bụng trên bên phải.
• Thường xuyên bị đầy bụng, khó tiêu với thức ăn nhiều dầu mỡ.
• Sốt cao, ớn lạnh nếu có tình trạng nhiễm trùng đường mật đi kèm.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Duy trì chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và không bỏ bữa để tránh dịch mật bị cô đặc; thăm khám ngay nếu có dấu hiệu đau bụng cấp tính để tránh biến chứng viêm tụy.

Sỏi mật xảy ra chủ yếu do rối loạn thành phần dịch mật như tăng cholesterol hoặc bilirubin.

Các bệnh huyết học

Vàng mắt xảy ra khi các tế bào hồng cầu bị phá hủy quá nhanh (huyết tán), tạo ra lượng lớn Bilirubin vượt mức xử lý của gan. Đây là tình trạng rối loạn từ bên trong dòng máu, thường liên quan đến yếu tố di truyền hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Mắt vàng nhẹ kèm theo da xanh xao, nhợt nhạt do thiếu máu.
• Thường xuyên hoa mắt, chóng mặt hoặc khó thở khi vận động mạnh.
• Triệu chứng có thể nặng hơn sau khi sử dụng một số loại thuốc hoặc khi cơ thể bị stress.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng; bổ sung dinh dưỡng hỗ trợ tạo máu và thực hiện xét nghiệm huyết học để kiểm soát tốc độ phá hủy hồng cầu.

Thiếu máu huyết tán là tình trạng các tế bào hồng cầu bị phá hủy sớm gây ra vàng da và vàng mắt.

Ung thư tụy

Khối u tại đầu tụy phát triển chèn ép trực tiếp lên ống mật chủ, làm tắc dòng chảy của mật từ gan vào ruột và khiến Bilirubin tích tụ. Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng vì tình trạng vàng mắt thường gặp ở đa số bệnh nhân ngay từ giai đoạn sớm.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Vàng mắt, vàng da kèm theo ngứa da toàn thân do muối mật lắng đọng.
• Sụt cân ngoài ý muốn, chán ăn và mệt mỏi kéo dài.
• Đau vùng bụng trên hoặc thắt lưng, nước tiểu sậm màu và phân nhạt màu.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Thực hiện tầm soát ung thư định kỳ; thăm khám chuyên khoa tiêu hóa ngay khi có dấu hiệu vàng mắt kèm sụt cân để có phương án can thiệp ngoại khoa kịp thời.

Ung thư tụy làm tắc dòng chảy của mật từ gan vào ruột và khiến bilirubin tích tụ trong máu.

Bệnh ống mật chủ

Ống mật chủ bị tắc nghẽn do dị dạng bẩm sinh (nang) hoặc vật cản (sỏi, u) sẽ cản trở dòng chảy mật và tăng Bilirubin máu. Tình trạng này gây ứ mật nghiêm trọng, dẫn đến tích tụ sắc tố mật và gây ra các đợt vàng mắt tái phát.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Vàng da và mắt rõ rệt kèm đau bụng vùng hạ sườn phải hoặc thượng vị.
• Nước tiểu sậm màu và phân bạc màu đặc trưng của tắc mật cơ học.
• Có thể sốt, ớn lạnh và buồn nôn nếu kèm theo tình trạng nhiễm trùng.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT) để xác định vị trí tắc nghẽn; can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật để khơi thông đường mật và điều trị triệt để ổ nhiễm trùng.

Ống mật chủ là ống dẫn mật từ gan và túi mật xuống ruột non, khi bị tắc nghẽn sẽ cản trở dòng chảy mất và tăng bilirubin gây mắt vàng.

Ung thư túi mật

Khối u phát triển từ niêm mạc túi mật có thể xâm lấn hoặc chèn ép hệ thống đường mật, làm tăng nồng độ Bilirubin trong máu. Mắt vàng thường là dấu hiệu cảnh báo giai đoạn muộn khi khối u đã lan rộng gây tắc nghẽn nghiêm trọng.

Dấu hiệu đặc trưng:

• Đau bụng vùng gan, sốt không rõ nguyên nhân và sụt cân nhanh chóng.
• Mắt vàng đậm đi kèm với ngứa toàn thân và nước tiểu rất sậm màu.
• Cảm giác ăn không tiêu, thường xuyên buồn nôn và suy kiệt cơ thể.

Cách khắc phục và phòng ngừa: Duy trì lối sống lành mạnh; tầm soát các bệnh lý túi mật thường xuyên và tuân thủ phác đồ điều trị chuyên sâu từ bác sĩ ung bướu để kiểm soát khối u.

Ung thư túi mật là ung thư xuất phát từ lớp niêm mạc túi mật, thường được phát hiện muộn do triệu chứng mờ nhạt trong giai đoạn đầu.

Tác dụng phụ của một số thuốc

Một số thuốc hoặc độc chất có thể gây tổn thương gan và dẫn đến mắt vàng khi sử dụng không đúng cách. Các thuốc thường gặp bao gồm paracetamol (acetaminophen) khi dùng liều cao, thuốc kháng lao như isoniazid, rifampin, pyrazinamide, và một số thuốc thần kinh như chlorpromazine. Thuốc điều trị viêm gan C, một số thuốc kháng sinh, thuốc chống trầm cảm và thậm chí các sản phẩm thảo dược không rõ nguồn gốc cũng có khả năng gây độc gan.

Cơ chế gây hại thường do tổn thương tế bào gan trực tiếp hoặc gây viêm gan miễn dịch, dẫn đến suy chức năng gan và tăng bilirubin máu. Triệu chứng phổ biến bao gồm mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn, nước tiểu sậm màu và dấu hiệu mắt vàng, da vàng. Việc dừng thuốc ngay khi phát hiện triệu chứng và theo dõi chức năng gan là rất quan trọng để tránh biến chứng nghiêm trọng.

Một số thuốc hoặc độc chất có thể gây tổn thương gan và dẫn đến mắt vàng khi sử dụng không đúng cách.

Phương pháp chẩn đoán nguyên nhân gây mắt vàng

Để xác định chính xác nguyên nhân gây vàng mắt, bác sĩ cần khai thác kỹ bệnh sử, khám lâm sàng cho đến thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu nhằm đánh giá mức bilirubin trong máu và tìm ra nguyên nhân nền gây ra tình trạng này. Cụ thể chi tiết 5 bước chẩn đoán tình trạng vàng mắt như sau:

• Chẩn đoán bắt đầu bằng khai thác bệnh sử và khám lâm sàng chi tiết để đánh giá độ vàng da, vàng mắt và tiến triển thời gian xuất hiện. Bác sĩ sẽ tìm hiểu các triệu chứng kèm theo như sốt, đau bụng, giảm cân, tiền sử sử dụng thuốc, uống rượu và nhiễm virus để định hướng nguyên nhân gây bệnh.
• Xét nghiệm sinh hóa máu là bước quan trọng đầu tiên, bao gồm định lượng bilirubin toàn phần và phân suất (liên hợp, không liên hợp) để xác định loại tăng bilirubin. Đánh giá men gan (ALT, AST, ALP, GGT) giúp phân biệt tổn thương tế bào gan hay tắc mật, cùng với xét nghiệm chức năng tổng hợp gan như albumin, thời gian prothrombin/INR.
• Xét nghiệm chuyên biệt tùy trường hợp bao gồm xét nghiệm viêm gan virus (A, B, C, D, E), xét nghiệm tự miễn (ANA, ASMA, LKM), xét nghiệm huyết tán và tìm ký sinh trùng nếu nghi ngờ căn nguyên tương ứng.
• Chẩn đoán hình ảnh thường bắt đầu với siêu âm bụng để phát hiện tắc nghẽn đường mật, sỏi mật, khối u gan hoặc mật, và tình trạng gan như xơ hóa. CT scan, MRI hoặc MRCP được chỉ định khi siêu âm không đủ rõ ràng hoặc nghi ngờ khối u và tổn thương nhu mô gan sâu.
• Sinh thiết gan được thực hiện khi không tìm được nguyên nhân hoặc nghi ngờ bệnh lý nhu mô gan, viêm gan mạn tính.

Xét nghiệm sinh hóa máu là bước quan trọng đầu tiên trong việc chẩn đoán.

Khi nào mắt vàng cần đến bác sĩ ngay?

Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện bất kỳ 5 dấu hiệu nào dưới đây, đừng chần chừ. Hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời:

• Vàng mắt khởi phát nhanh trong vòng 24–48 giờ, màu vàng tăng dần, lan rộng ra da toàn thân.
• Sốt cao trên 38,5°C kéo dài hơn 24 giờ, kèm theo ớn lạnh, run rẩy, vã mồ hôi và vàng mắt.
• Đau vùng gan (hạ sườn phải), có thể đau âm ỉ liên tục hoặc đau quặn từng cơn.
• Nước tiểu sẫm màu như nước trà, kèm phân bạc màu hoặc trắng.
• Biểu hiện thần kinh bất thường: lú lẫn, giảm tỉnh táo, buồn ngủ nhiều, khó đánh thức.

Các biện pháp phòng ngừa tình trạng vàng mắt

Bạn nên thực hiện đầy đủ 6 biện pháp bên dưới để phòng ngừa tình trạng vàng mắt, cụ thể:

• Tiêm chủng đầy đủ các vaccine viêm gan A, B theo đúng lịch trình của Bộ Y tế, đặc biệt quan trọng đối với những người có nguy cơ cao.
• Vệ sinh thực phẩm an toàn bao gồm rửa tay thường xuyên, ăn thực phẩm tươi sạch, nước sôi để nguội, tránh thực phẩm sống hoặc không đảm bảo vệ sinh.
• Hạn chế rượu bia và các chất kích thích có hại cho gan, duy trì lối sống lành mạnh với chế độ ăn cân bằng giàu rau xanh và trái cây.
• Sử dụng thuốc an toàn theo đúng chỉ định bác sĩ, tránh tự ý dùng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc thảo dược có thể gây độc gan.
• Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý gan mật, đặc biệt những người có tiền sử gia đình hoặc yếu tố nguy cơ cao.
• Môi trường sống sạch sẽ, tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại, thuốc trừ sâu và các chất ô nhiễm môi trường có thể gây tổn thương gan.

Hạn chế rượu bia và các chất kích thích có hại cho gan.

Các câu hỏi thường gặp về tình trạng mắt vàng

Lòng trắng mắt bị vàng là bệnh gì?

Lòng trắng mắt bị vàng là dấu hiệu lâm sàng của tình trạng tăng bilirubin trong máu, thường xuất hiện khi nồng độ bilirubin trên 3 mg/dl³. Đây có thể là biểu hiện của bệnh lý gan, sỏi mật, ung thư tụy, các bệnh huyết học hoặc một số bệnh di truyền hiếm gặp như hội chứng Gilbert, Dubin-Johnson. Để xác định nguyên nhân chính xác, bệnh nhân cần được kiểm tra và chẩn đoán bởi bác sĩ chuyên khoa nhãn.

Chữa lòng trắng mắt bị vàng bằng cách nào?

Điều trị lòng trắng mắt bị vàng phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu do bệnh gan, cần điều trị viêm gan virus, ngưng rượu bia, kiểm soát tốt các bệnh lý nền và dùng thuốc bảo vệ gan khi có chỉ định. Trường hợp tắc mật do sỏi mật có thể cần phẫu thuật lấy sỏi. Với huyết tán, cần điều trị nhiễm trùng, cầm máu, truyền máu khi cần thiết và điều trị các bệnh huyết học nền tảng. Nếu mắt vàng do thuốc hoặc độc chất, việc dừng sử dụng thuốc hoặc tránh xa độc chất gây hại gan. Tuyệt đối không tự ý điều trị mà cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp.

Làm thế nào để phân biệt mắt vàng do bệnh lý và vàng da do thực phẩm?

Trong trường hợp vàng da do tiêu thụ nhiều thực phẩm chứa beta-carotene (như cà rốt, đu đủ), chỉ có da (đặc biệt là lòng bàn tay, bàn chân) bị vàng, còn củng mạc (lòng trắng mắt) vẫn giữ màu trắng. Ngược lại, trong bệnh vàng da thực sự, củng mạc mắt là một trong những nơi đầu tiên chuyển sang màu vàng do sự tích tụ của bilirubin trong máu

Mắt vàng là dấu hiệu cảnh báo quan trọng của nhiều bệnh lý nguy hiểm, từ viêm gan virus, xơ gan, tắc nghẽn mật đến các rối loạn huyết học nghiêm trọng. Việc nhận biết sớm các triệu chứng như vàng mắt, vàng da, nước tiểu sậm màu và phân nhạt màu sẽ giúp bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm. Chẩn đoán chính xác nguyên nhân thông qua thăm khám lâm sàng, xét nghiệm sinh hóa và chẩn đoán hình ảnh là cơ sở để có phương án điều trị hiệu quả.

Mắt Sài Gòn – Hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm. Chúng tôi tự hào sở hữu tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội, cùng với dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ đa dạng nhất tại Việt Nam. Để tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến, quý khách có thể truy cập https://uudai.matsaigon.com/.

Tài liệu tham khảo

1. A.D.A.M. Medical Encyclopedia. (2023, August 7). Jaundice – causes. National Library of Medicine. Retrieved August 11, 2025, from https://medlineplus.gov/ency/article/007491.htm
2. Better Health Channel. (n.d.). Jaundice in babies. State Government of Victoria. Retrieved August 11, 2025, from https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/jaundice-in-babies
3. Joseph A, Samant H. Jaundice. [Updated 2023 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK544252/
4. Healthdirect Australia. (2024, July). Jaundice. Retrieved August 11, 2025, from https://www.healthdirect.gov.au/jaundice
5. Sức khỏe & Đời sống. (2024, May 18). Cảnh giác với chứng vàng da vàng mắt, có thể là biểu hiện của viêm gan B ẩn. Retrieved August 11, 2025, from https://suckhoedoisong.vn/canh-giac-voi-chung-vang-da-vang-mat-co-the-la-bieu-hien-cua-viem-gan-bi-an-169220518194025606.htm