Chảy nước mắt sống: Nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa

Chảy nước mắt sống là hiện tượng nước mắt chảy ra liên tục, không kiểm soát dù không có tác động cảm xúc rõ ràng. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này thường là do tắc lệ đạo, viêm nhiễm mắt, dị ứng, khô mắt hoặc các tổn thương tại vùng mắt. Ngoài ra, một số bệnh lý toàn thân hoặc tác dụng phụ của thuốc cũng có thể khiến nước mắt chảy nhiều hơn bình thường. Các biện pháp như vệ sinh mắt đúng cách, tránh tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng, sử dụng thuốc theo chỉ định và thăm khám chuyên khoa khi cần thiết sẽ giúp kiểm soát tình trạng này.

Bài viết này sẽ giúp bạn nhận biết các triệu chứng đặc trưng, hiểu rõ nguyên nhân, đồng thời cung cấp các phương pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe đôi mắt và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Chảy nước mắt sống là hiện tượng nước mắt chảy ra liên tục, không thể kiểm soát.

Chảy nước mắt sống là gì?

Chảy nước mắt sống (Epiphora) hay chảy nhiều nước mắt là tình trạng nước mắt tiết ra quá mức và trào ra ngoài không kiểm soát được dù không khóc, có thể gặp xảy ra ở bất cứ độ tuổi nào (phổ biến trẻ dưới 12 tháng và người già trên 60 tuổi). Tùy thuộc vào nguyên nhân mà triệu chứng chảy nước mắt sống có thể tự hết. Nếu nguyên nhân là do khô mắt, thì tình trạng này có thể được điều trị dễ dàng tại nhà.

Nước mắt có tác dụng giúp sát khuẩn, bôi trơn và nuôi dưỡng bề mặt nhãn cầu nhờ hệ thống dẫn lưu xuống mũi. Khi lệ đạo bị tắc nghẽn hoặc kích ứng quá mức, dịch tiết không thể thoát đi mà trào ngược ra ngoài mặt, gây hiện tượng chảy nước mắt sống.

Chảy nước mắt sống thường kèm theo đỏ mắt, đổ nhiều ghèn, sưng mí mắt. Nếu tình trạng kéo dài, nước mắt bị ứ đọng tại túi lệ có thể gây ra nhiễm khuẩn lệ đạo dẫn đến viêm túi lệ cấp tính, gây đau nhức dữ dội và nguy cơ áp xe vùng mặt.

Tình trạng nước mắt tiết ra quá mức và liên tục là dấu hiệu của các bệnh về mắt.

Đối tượng thường mắc chứng chảy nước mắt sống

Người cao tuổi (lệ đạo bị lão hóa) và trẻ sơ sinh (tắc lệ đạo bẩm sinh) là đối tượng dễ bị chảy nước mắt sống. Ngoài ra, những người bị khô mắt mãn tính, thường xuyên làm việc thời gian dài với màn hình máy tính, người bị dị ứng môi trường cũng dễ bị chảy nước mắt sống.

Chảy nước mắt sống khác gì so với chảy nước mắt thông thường?

Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt tiết ra nhiều và liên tục không do cảm xúc (nguyên nhân chủ yếu do tắc lệ đạo. Khác với chảy nước mắt thông thường (do cảm xúc, bụi bận) chỉ mang tính chất tạm thời và kiểm soát được.

Chảy nước mắt sống nguyên nhân do đâu?

Nguyên nhân chảy nước mắt sống được phân thành hai nhóm: Nhóm nguyên nhân do bệnh lý, viêm nhiễm và do môi trường, lối sống:

1. Nhóm nguyên nhân bệnh lý và viêm nhiễm

• Tắc lệ đạo: Nước mắt không thể thoát xuống mũi nên bị trào ngược ra ngoài mặt. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra khi ống dẫn bị bít tắc do bẩm sinh hoặc viêm nhiễm mãn tính, khiến dịch lệ ứ đọng và dễ gây nhiễm trùng tạo mủ.
• Nhiễm trùng mắt (Viêm kết mạc, Viêm bờ mi): Kích thích cơ chảy nước mắt phản xạ để rửa trôi vi khuẩn và độc tố. Quá trình viêm làm mạch máu giãn nở, gây sưng đỏ, đau nhức và xuất hiện ghèn mủ đặc trưng.
• Dị ứng mắt: Dẫn đến tình trạng chảy nước mắt sống ồ ạt kèm ngứa rát do mắt tiếp xúc với bụi bẩn hoặc phấn hoa. Hoạt chất Histamin được giải phóng lúc này làm tăng tính thấm thành mạch và ép tuyến lệ hoạt động quá mức.
• Hội chứng khô mắt: Gây ra hiện tượng chảy nước mắt sống theo cơ chế bù trừ. Khi bề mặt nhãn cầu quá khô, tuyến lệ chính bị kích thích sản xuất lượng lớn nước mắt nhưng chất lượng kém (thiếu độ nhầy), dẫn đến việc nước mắt dễ chảy tràn ra ngoài thay vì bám dính bảo vệ mắt.
• Liệt dây thần kinh số VII: Dây thần kinh số VII chi phối hoạt động của cơ vòng mi và hỗ trợ bơm nước mắt vào lệ đạo. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, mi mắt bị hở và mất lực hút cơ học, khiến nước mắt chảy tràn tự do trên mặt thay vì thoát xuống mũi.
• Mi mắt bất thường (Sụp mi, da dư): Tình trạng da mi thừa hoặc sụp mi làm thay đổi vị trí của điểm lệ, khiến lỗ thoát không nằm đúng trong “hồ lệ”. Hệ quả là nước mắt không được hút vào hệ thống dẫn lưu mà chảy tràn ra ngoài do sai lệch cấu trúc cơ học.

2. Do môi trường và lối sống

• Sử dụng kính áp tròng bẩn: Kính áp tròng không được vệ sinh sạch là môi trường cho ký sinh trùng Acanthamoeba phát triển và ăn mòn giác mạc. Phản ứng tự vệ trước sự tấn công này khiến mắt bị đau nhức, nhìn mờ và tăng tiết dịch lệ liên tục để loại bỏ dị nguyên.
• Tuổi tác: Lão hóa làm giảm khả năng co bóp tự nhiên của túi lệ, khiến lực hút nước mắt suy yếu. Nước mắt không được dẫn lưu hiệu quả xuống ống lệ mũi mà ứ đọng tại góc mắt, gây ra tình trạng chảy nước mắt sống mãn tính ở người cao tuổi.

Khô mắt khiến cho tuyến lệ bị kích thích sản xuất nước mắt, gây tình trạng chảy nước mắt sống.

Chảy nước mắt sống có nguy hiểm không?

Chảy nước mắt sống thường không gây nguy hiểm ngay lập tức, nhưng có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu tình trạng này kéo dài mà không được điều trị. Đây thường là dấu hiệu cảnh báo của các vấn đề như tắc lệ đạo, khô mắt mãn tính, dị ứng hoặc viêm nhiễm vùng mắt. Nếu không được xử lý kịp thời, chảy nước mắt sống có thể gây ra các biến chứng sau:

• Nhiễm khuẩn lệ đạo và viêm túi lệ: Nước mắt ứ đọng lâu ngày tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến viêm túi lệ mãn tính, sưng đau, thậm chí áp xe vùng mặt.
• Sẹo giác mạc vĩnh viễn: Quá trình viêm nhiễm và kích ứng kéo dài có thể phá hủy nhu mô giác mạc, tạo thành các vết sẹo đục làm giảm thị lực vĩnh viễn.
• Thủng giác mạc: Trong trường hợp nặng, các vết loét sâu có thể xuyên qua toàn bộ chiều dày giác mạc, gây thoát thủy dịch và cần phải phẫu thuật cấp cứu.
• Viêm nội nhãn: Nhiễm trùng có nguy cơ lan sâu vào bên trong nhãn cầu, đây là biến chứng có tiên lượng rất xấu đối với khả năng giữ lại thị lực.

Cách điều trị chảy nước mắt sống

Điều trị chảy nước mắt sống từ chăm sóc tại nhà đến can thiệp ngoại khoa chuyên sâu.

• Vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý: Sử dụng nước muối sinh lý NaCl 0,9% và gạc sạch lau nhẹ vùng bờ mi hàng ngày.
• Massage lệ đạo đúng kỹ thuật: Sử dụng đầu ngón tay day nắn nhẹ nhàng vùng túi lệ (góc trong mắt) theo hướng dọc sống mũi xuống cánh mũi. Động tác này tạo áp lực cơ học giúp làm thông tắc ống lệ mũi, đặc biệt hiệu quả với trẻ sơ sinh hoặc người bị tắc lệ đạo nhẹ.
• Sử dụng nước mắt nhân tạo: Đối với trường hợp chảy nước mắt do khô mắt mãn tính, việc nhỏ nước mắt nhân tạo giúp ổn định màng phim nước mắt. Điều này ngăn chặn phản xạ tăng tiết lệ quá mức của cơ thể khi bề mặt nhãn cầu bị kích ứng.
• Bổ sung vi chất dinh dưỡng: Tăng cường Vitamin nhóm B (B2, B12) để nuôi dưỡng thần kinh thị giác và Vitamin C, E giúp chống oxy hóa. Chế độ dinh dưỡng lành mạnh giúp tăng cường sức đề kháng cho niêm mạc mắt, hỗ trợ quá trình hồi phục tự nhiên.
• Điều trị nội khoa bằng thuốc: Bác sĩ sẽ chỉ định các loại thuốc kháng sinh, kháng viêm hoặc kháng Histamin dựa trên nguyên nhân do nhiễm trùng hoặc dị ứng. Lưu ý tuyệt đối không tự ý dùng thuốc chứa Corticoid nếu không có sự giám sát của chuyên gia nhãn khoa.
• Can thiệp ngoại khoa: Trong trường hợp tắc lệ đạo nghiêm trọng hoặc mi mắt bất thường, các thủ thuật như thông lệ đạo, phẫu thuật nối thông túi lệ mũi hoặc điều chỉnh mi mắt sẽ được thực hiện để tái thiết lập đường thoát nước mắt tự nhiên.

Sử dụng thuốc nhỏ mắt để ngăn ngừa tình trạng khô mắt dẫn đến chảy nước mắt sống.

Cách phòng ngừa tình trạng chảy nước mắt sống

Chủ động thực hiện 6 biện pháp bảo vệ hệ thống lệ đạo dưới đây:

• Vệ sinh mắt và tay sạch sẽ: Tuyệt đối không đưa tay bẩn lên mắt hoặc dụi mắt mạnh vì hành động này trực tiếp lây truyền vi khuẩn, virus và gây tổn thương cơ học cho điểm lệ. Việc duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng giúp ngăn ngừa các bệnh viêm nhiễm mãn tính dẫn đến bít tắc lệ đạo.
• Sử dụng bảo hộ khi làm việc và di chuyển: Đeo kính bảo hộ và đội mũ bảo hiểm có kính chắn khi lao động trong môi trường nhiều khói bụi, dị vật (mài kim loại, cưa gỗ) hoặc khi tham gia giao thông. Điều này giúp ngăn chặn chấn thương vùng mặt và bảo vệ mắt khỏi các tác nhân kích ứng gây tăng tiết lệ phản xạ.
• Vệ sinh kính áp tròng đúng quy trình: Tuân thủ nghiêm ngặt việc làm sạch kính áp tròng bằng dung dịch chuyên dụng và không đeo kính quá hạn. Thói quen này giúp tiêu diệt ký sinh trùng Acanthamoeba và các vi sinh vật gây hại, ngăn ngừa viêm loét giác mạc – một nguyên nhân gây chảy nước mắt sống nguy hiểm.
• Xây dựng chế độ dinh dưỡng cho mắt: Bổ sung thực phẩm giàu Vitamin C, E và đặc biệt là nhóm B (B2, B12) để nuôi dưỡng thần kinh thị giác và chống oxy hóa. Dinh dưỡng đầy đủ giúp màng phim nước mắt ổn định, hạn chế hội chứng khô mắt và giảm thiểu tình trạng kích ứng niêm mạc mắt kéo dài.
• Cải thiện môi trường sống và làm việc: Hạn chế tiếp xúc với các dị nguyên như phấn hoa, lông súc vật, khói thuốc và nguồn nước ô nhiễm. Duy trì không gian sống sạch sẽ và có độ ẩm phù hợp giúp giảm thiểu các phản ứng dị ứng tức thì, từ đó kiểm soát hiệu quả lượng nước mắt tiết ra.
• Thăm khám nhãn khoa định kỳ: Chủ động khám mắt 6 tháng/lần để phát hiện sớm các bất thường về cấu trúc mi mắt hoặc tình trạng hẹp lệ đạo bẩm sinh. Việc điều trị sớm các bệnh viêm nhiễm mãn tính là cách tốt nhất để ngăn ngừa biến chứng tắc ống lệ mũi dẫn đến chảy nước mắt sống mãn tính.

Đi khám bác sĩ nhãn khoa khi có dấu hiệu chảy nước mắt sống kéo dài không thuyên giảm.

Xem thêm: Cách nhận biết dấu hiệu của cận thị nhẹ

Các câu hỏi thường gặp liên quan đến chảy nước mắt sống

1. Chảy nước mắt sống khi mới ngủ dậy có nguy hiểm không?

Không nguy hiểm, thường do mắt khô hoặc bị kích ứng. Nếu chảy nước mắt sống khi mới ngủ dậy diễn ra với tần suất kéo dài, kèm theo đỏ mắt hay chảy mủ thì bạn nên thăm khám bác sĩ để được kiểm tra.

2. Chảy nước mắt sống có phải do lẹo mắt không?

Có, bệnh lẹo mắt gây ra tình trạng nhiễm trùng tuyến bờ mi kèm theo các triệu chứng chảy nước mắt sống, đau, sưng đỏ, nhạy cảm với ánh sáng, cảm giác cộm xốn hoặc tăng tiết dịch.

3. Chế độ ăn uống có thể giảm triệu chứng chảy nước mắt sống không?

Chế độ ăn giàu omega-3, vitamin A, C, E và các chất chống oxy hóa từ rau xanh, cá béo, các loại hạt có thể hỗ trợ giảm tình trạng khô mắt, ngăn ngừa chứng chảy nước mắt sống. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh cũng là cách giảm độ cận hiệu quả, duy trì sức khỏe mắt. Lưu ý: Nếu dùng thuốc bổ mắt để bổ sung vitamin cho mắt thì cần sự tư vấn của bác sĩ.

4. Chảy nước mắt sống 1 bên mắt nguy hiểm không?

Không nguy hiểm, nguyên nhân phổ biến chảy nước mắt một bên bao gồm lỗ nước mắt bị hẹp, lộn ra ngoài hoặc bịt tắc, ống dẫn nước mắt-mũi tắc nghẽn thường gặp ở phía mắt phải, ống dẫn nước mắt hẹp do nhiễm trùng hoặc sẹo, và yếu bơm nước mắt do liệt mặt hoặc chùng mi. Dấu hiệu cảnh báo cần khám ngay gồm đau mắt kèm theo, sưng vùng túi nước mắt (hay mí mắt bị sưng), tiết dịch mủ hoặc máu và triệu chứng không đối xứng hai bên mắt.

Chảy nước mắt sống là vấn đề phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau, từ khô mắt, tắc nghẽn đường thoát nước mắt đến các bệnh lý toàn thân. Việc phân biệt chảy nước mắt sống với khóc do cảm xúc, hiểu rõ các triệu chứng cảnh báo và tác động đến chất lượng cuộc sống sẽ giúp quý khách hàng có cách xử trí phù hợp. Nếu bạn đang quan tâm đến các vấn đề khác về mắt, bạn có thể tìm hiểu thêm về lé hoặc nhược thị là gì.

Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ tư vấn và giải đáp thắc mắc về bệnh chảy nước mắt sống, giúp quý khách hàng hiểu rõ tình trạng và có hướng xử lý phù hợp.

Đọc thêm:

• Vitamin B1 có tác dụng gì đối với sức khỏe cơ thể
• Tác dụng của Vitamin B2 đối với sức khỏe tổng thể
• Vitamin C giúp gì cho cơ thể và lưu ý khi bổ sung

Tài liệu tham khảo:

1. MedlinePlus. (2023). Watery eyes. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/ency/article/003036.htm
2. MedlinePlus. (2024). Blocked tear duct. U.S. National Library of Medicine. Retrieved July 15, 2025, from https://medlineplus.gov/ency/article/001016.htm
3. MedlinePlus. (n.d.). Eyelid bump. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/ency/article/001009.htm 
4. Patel, J., Levin, A., & Patel, B. C. (2023). Epiphora. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557449/
5. Shen, G. L., Ng, J. D., & Ma, X. P. (2016). Etiology, diagnosis, management and outcomes of epiphora referrals to an oculoplastic practice. International Journal of Ophthalmology, 9(12), 1751.
6. Shah, S., & Jani, H. (2015). Prevalence and associated factors of dry eye: Our experience in patients above 40 years of age at a Tertiary Care Center. Oman journal of ophthalmology, 8(3), 151-156.
7. State of Illinois. (2024). Nutrition and eye health. Illinois Department of Central Management Services. https://cms.illinois.gov/benefits/stateemployee/bewell/foodforthought/august24-nutrition-and-eye-health.html
8. Soiberman, U., Kakizaki, H., Selva, D., & Leibovitch, I. (2012). Punctal stenosis: definition, diagnosis, and treatment. Clinical Ophthalmology, 1011-1018.

Bệnh viện Mắt Sài Gòn

Ths.Bs Đỗ Minh Lâm