Loét giác mạc là tình trạng tổn thương nghiêm trọng ở lớp ngoài cùng của mắt, có thể gây đau đớn và ảnh hưởng đến thị lực nếu không được điều trị kịp thời. Nguyên nhân gây loét giác mạc có thể là do nhiễm trùng vi khuẩn, virus, nấm, hoặc do chấn thương cơ học, như cọ xát mắt quá mạnh hoặc tiếp xúc với vật thể lạ. Triệu chứng của loét giác mạc bao gồm đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, và có thể có sự xuất hiện của dịch mủ hoặc chảy nước mắt. Điều trị loét giác mạc tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và có thể bao gồm sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc phẫu thuật trong trường hợp nặng.
Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị loét giác mạc, giúp người đọc nhận diện và xử lý tình trạng này một cách hiệu quả.
Nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị loét giác mạc
Loét giác mạc là gì?
Loét giác mạc là một tình trạng bệnh lý nghiêm trọng ở mắt, trong đó các mô của giác mạc bị phá hủy và tổn thương do một hoặc nhiều ổ loét. Đây được xem là tình trạng cấp cứu nhãn khoa có khả năng đe dọa thị lực, thường kèm theo hiện tượng xâm nhập mô, hoại tử và tổn thương cấu trúc giác mạc. Giác mạc bao gồm 6 lớp cấu trúc là biểu mô, màng Bowman, chất nền, lớp Dua, màng Descemet và nội mô.
Loét giác mạc được phân loại dựa trên nguyên nhân, vị trí (trung tâm, cận trung tâm, ngoại vi) và mức độ sâu (nông hoặc sâu). Tỷ lệ mắc bệnh hàng năm tại Hoa Kỳ dao động từ 30.000 đến 75.000 trường hợp, trong đó 12,2% tổng số ca ghép giác mạc được thực hiện để xử lý viêm giác mạc nhiễm trùng. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành các biến chứng nghiêm trọng bao gồm sẹo giác mạc, thủng giác mạc, tăng nhãn áp và mất thị lực hoàn toàn.
Loét giác mạc nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn tới thủng giác mạc và mù lòa
Nguyên nhân gây loét giác mạc
Loét giác mạc có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm trùng đến các yếu tố không nhiễm trùng.
Nguyên nhân nhiễm trùng
- Vi khuẩn: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây loét giác mạc, chiếm đa số các trường hợp lâm sàng. Các chủng vi khuẩn thường gặp bao gồm: Tụ cầu, trực khuẩn mủ xanh liên cầu, phế cầu, lậu cầu và Moraxella
- Nấm: Chiếm 5-10% tổng số nhiễm trùng giác mạc, thường xảy ra ở vùng khí hậu ấm áp và ẩm ướt. Các loại nấm gây bệnh gồm: Aspergillus, Fusarium, Scedosporium apiospermum, candida
- Virus: Virus Herpes simplex (HSV) là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm giác mạc virus, trong đó HSV-1 chiếm trên 95% các trường hợp. Virus Varicella-zoster và Cytomegalovirus cũng có thể gây bệnh nhưng ít gặp hơn.
- Ký sinh trùng: Acanthamoeba là sinh vật đơn bào tự do sống trong nước ngọt và đất, thường gây bệnh ở những người đeo kính áp tròng.
Nguyên nhân không nhiễm trùng
- Bệnh lý toàn thân: Lao, giang mai, viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống và các rối loạn tự miễn khác có thể dẫn đến viêm giác mạc loét ngoại vi.
- Chấn thương và các yếu tố khác: Bao gồm chấn thương mắt từ sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, thiếu vitamin A, khô mắt, đái tháo đường và sử dụng corticosteroid kéo dài.
Việc hiểu rõ nguyên nhân của loét giác mạc giúp bác sĩ có thể đưa ra phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả.
Loét giác mạc có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm trùng đến các yếu tố không nhiễm trùng
Triệu chứng loét giác mạc
Những triệu chứng loét giác mạc có thể thay đổi tùy vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương của giác mạc. Dưới đây là thông tin chi tiết về triệu chứng chung và triệu chứng theo từng nguyên nhân:
Triệu chứng chung
Bệnh nhân loét giác mạc thường xuất hiện các biểu hiện lâm sàng đặc trưng:
- Đỏ mắt và sưng nề mi mắt rõ rệt
- Đau nhức mắt âm ỉ, có thể dữ dội ở một số trường hợp
- Cộm, chói mắt và sợ ánh sáng (photophobia) nghiêm trọng
- Chảy nhiều nước mắt không kiểm soát được
- Tiết nhiều dịch ghèn màu trắng vàng hoặc vàng đậm
- Nhìn mờ và giảm thị lực tiến triển
- Cảm giác có dị vật trong mắt, khó chịu liên tục
- Khó mở mắt do mi mắt sưng đau
- Xuất hiện đốm trắng trên giác mạc, thường ở vùng trung tâm
Triệu chứng theo từng nguyên nhân
- Loét do vi khuẩn: Khởi phát đau nhanh với tiến triển cấp tính, viêm kết mạc rõ rệt và xuất hiện ổ loét có ranh giới rõ ràng kèm viêm và phù chất nền.
- Loét do nấm: Tiến triển chậm hơn, ít viêm kết mạc, tổn thương có màu xám-trắng với viền không đều như lông tơ và có thể xuất hiện các tổn thương vệ tinh.
- Loét do virus: Tổn thương giác mạc hình cành cây (dendritic) đặc trưng với nhuộm fluorescein dương tính, lan rộng trên bề mặt giác mạc.
- Loét do ký sinh trùng: Đau mắt dữ dội không tương xứng với mức độ tổn thương quan sát được, sợ ánh sáng nghiêm trọng và có thể xuất hiện infiltrat hình vòng.
Đỏ mắt, sưng mi mắt và đau nhức là những giấu hiệu đầu tiên của loét giác mạc
Các yếu tố nguy cơ gây loét giác mạc
Loét giác mạc có thể xảy ra do nhiều yếu tố nguy cơ, bao gồm cả yếu tố liên quan trực tiếp đến mắt và các tình trạng bệnh lý toàn thân làm ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch và chữa lành.
Yếu tố nguy cơ về mắt:
Những yếu tố liên quan trực tiếp đến cấu trúc và chức năng mắt:
- Đeo kính áp tròng, đặc biệt kính đeo qua đêm hoặc kéo dài
- Chấn thương giác mạc từ các hoạt động hàng ngày
- Phẫu thuật mắt trước đó làm tổn thương bề mặt giác mạc
- Sử dụng corticosteroid nhỏ mắt không kiểm soát
- Thuốc nhỏ mắt bị nhiễm khuẩn do bảo quản không đúng cách
Sử dụng thuốc nhỏ mắt không đúng liều lượng hoặc bảo quản không đúng cách cũng có thể dẫn đến loét giác mạc
Yếu tố nguy cơ toàn thân
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
Các tình trạng bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch và chữa lành:
- Đái tháo đường không được kiểm soát tốt
- Suy dinh dưỡng và thiếu hụt vitamin
- Nghiện rượu và các chất gây nghiện
- Bệnh ung thư và điều trị hóa chất
- Suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc thuốc
Thiếu hụt chất dinh dưỡng có thể giảm khả năng miễn dịch của cơ thể với bệnh lí
Cách chẩn đoán loét giác mạc
Chẩn đoán loét giác mạc thường bắt đầu bằng khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm hỗ trợ để xác định nguyên nhân gây bệnh. Các bước chẩn đoán bao gồm:
Khám lâm sàng
- Đo thị lực để đánh giá mức độ ảnh hưởng chức năng
- Đo nhãn áp (chỉ khi không nghi ngờ thủng nhãn cầu)
- Kiểm tra phản xạ đồng tử và chức năng vận động mắt
- Khám mi mắt và kết mạc tìm dấu hiệu viêm và tiết dịch
- Khám đèn khe kết hợp thuốc nhuộm fluorescein để xác định kích thước, vị trí và hình dạng tổn thương chính xác
Xét nghiệm chuyên biệt
- Loét do vi khuẩn: Cạo giác mạc để nhuộm Gram, nuôi cấy trên môi trường máu agar, McConkey agar và làm kháng sinh đồ xác định mức độ nhạy cảm.
- Loét do nấm: Cạo mẫu giác mạc với KOH 10%, nhuộm Giemsa, Gomori methenamine silver và nuôi cấy trên môi trường Sabouraud dextrose agar.
- Loét do virus: Cạo giác mạc nhuộm Giemsa hoặc Tzanck smear, xét nghiệm PCR, ELISA và đo titer kháng thể HSV.
- Loét do Acanthamoeba: Cạo giác mạc nhuộm Gram, Calcofluor white, Giemsa và nuôi cấy trên môi trường không dinh dưỡng có E.coli.
Chẩn đoán loét giác mạc thường bắt đầu bằng khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm hỗ trợ
Điều trị loét giác mạc
Điều trị loét giác mạc cần phải kết hợp giữa các phương pháp điều trị nguyên nhân gây bệnh và các biện pháp giảm triệu chứng để cải thiện tình trạng mắt. Dưới đây là 2 phương pháp điều trị chính:
Điều trị nội khoa
- Loét giác mạc do vi khuẩn: Nếu có thể làm được kháng sinh đồ, bác sĩ sẽ sử dụng kháng sinh theo kháng sinh đồ. Nếu không, sử dụng kháng sinh phổ rộng.
- Loét giác mạc do virus: Thuốc kháng virus nhỏ mắt như trifluridine (Mỹ) hoặc acyclovir (Châu Âu), có thể kết hợp corticosteroid
- Loét giác mạc do nấm: Natamycin là thuốc ưu tiên, Amphotericin B 0.3-0.5% là lựa chọn thay thế
Điều trị ngoại khoa
- Ghép giác mạc: Được chỉ định khi loét nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa hoặc để xử lý sẹo giác mạc ảnh hưởng thị lực.
- Phẫu thuật múc nội nhãn: Là lựa chọn cuối cùng trong những trường hợp mất thị lực hoàn toàn do viêm nội nhãn.
Ghép giác mạc được chỉ định khi loét nặng không đáp ứng với điều trị nội khoa
Phòng ngừa loét giác mạc
Để giảm nguy cơ mắc bệnh loét giác mạc, bạn cần thực hiện các biện pháp bảo vệ và chăm sóc mắt đúng cách:
- Đeo kính bảo hộ: Sử dụng kính bảo vệ mắt khi làm việc trong môi trường có khói bụi, hóa chất hoặc nguy cơ chấn thương cao(2). Bên cạnh đó, khi ra ngoài trời, việc sử dụng kính râm chất lượng giúp bảo vệ mắt khỏi tác hại của tia UV, giảm nguy cơ mắc các bệnh lý về mắt như đục thủy tinh thể và thoái hóa điểm vàng.
- Sử dụng kính áp tròng an toàn: Vệ sinh tay sạch sẽ trước và sau khi đeo/tháo kính. Bạn nêntránh bơi, tắm hoặc tiếp xúc với nước khi đeo kính áp tròng. Đồng thời, không đeo kính qua đêm hoặc quá thời gian khuyến cáo, để không làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Ngoài ra, còn có những biện pháp phòng ngừa khác giúp bảo vệ sức khỏe mắt và giảm nguy cơ mắc loét giác mạc, bao gồm:
- Điều trị dứt điểm các bệnh lý mắt có sẵn như khô mắt, viêm mi
- Tránh dùng tay dụi mắt khi có cảm giác ngứa hoặc khó chịu
- Đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt vitamin A
- Chớp mắt thường xuyên để duy trì độ ẩm tự nhiên
- Hạn chế trang điểm vùng mắt quá đậm và loại bỏ hoàn toàn trước khi ngủ
- Khám mắt ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường
Thay đổi thói quen sinh hoạt lành mạnh, vệ sinh để bảo vệ mắt khỏi tác nhân gây bệnh
Các câu hỏi thường gặp về loét giác mạc
Viêm loét giác mạc có lây không?
Loét giác mạc không lây nhiễm trực tiếp từ người bệnh sang người khỏe mạnh qua tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, việc lây truyền gián tiếp có thể xảy ra thông qua việc dùng chung các vật dụng cá nhân như khăn mặt, thuốc nhỏ mắt, hoặc kính áp tròng và dung dịch bảo quản bị nhiễm khuẩn. Nước bị ô nhiễm cũng là nguồn lây nhiễm tiềm ẩn, đặc biệt với Acanthamoeba.
Loét giác mạc bao lâu thì khỏi?
Các trường hợp loét nông và được phát hiện sớm thường hồi phục trong vòng 1-2 tuần với điều trị thích hợp. Ngược lại, loét sâu và nặng có thể kéo dài vài tháng và đôi khi cần can thiệp phẫu thuật để khôi phục chức năng thị giác. Thời gian hồi phục từ loét giác mạc phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của tổn thương cùng với vị trí và kích thước của vùng loét.
Bệnh viêm loét giác mạc có nguy hiểm không?
Loét giác mạc là tình trạng rất nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách. Các biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra bao gồm hình thành sẹo giác mạc gây giảm thị lực vĩnh viễn, thủng giác mạc dẫn đến mất cấu trúc nhãn cầu, tăng nhãn áp (glôcôm thứ phát) và đục thủy tinh thể.
Loét giác mạc là một tình trạng cấp cứu nhãn khoa nghiêm trọng đòi hỏi sự chăm sóc y tế chuyên môn ngay lập tức để ngăn ngừa các biến chứng đe dọa thị lực. Hiểu biết về các nguyên nhân từ nhiễm trùng đến không nhiễm trùng, nhận biết triệu chứng sớm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp bảo vệ sức khỏe mắt một cách tối ưu. Việc sử dụng kính áp tròng đúng cách, duy trì vệ sinh mắt tốt và khám mắt định kỳ là những yếu tố then chốt trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.
Mắt Sài Gòn – Hệ thống Bệnh viện chuyên về nhãn khoa lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội. Với hơn 21 năm dẫn đầu ngành phẫu thuật khúc xạ, chúng tôi tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ nhiều nhất Việt Nam, mang đến giải pháp toàn diện cho mọi vấn đề về thị lực. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/
Nguồn tham khảo:
- Byrd LB, Gurnani B, Martin N. Corneal Ulcer. [Updated 2024 Feb 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539689/
- Nguyễn Thị Hằng. (2025). Loét giác mạc: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng bệnh. Sức khỏe & Đời sống. https://suckhoedoisong.vn/loet-giac-mac-nguyen-nhan-trieu-chung-cach-dieu-tri-va-phong-benh-16924092321312902.htm
