Ngứa khóe mắt là tình trạng thường gặp gây khó chịu cho người bệnh trong sinh hoạt hàng ngày. Triệu chứng này có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ dị ứng đơn giản đến các bệnh lý mắt phức tạp hơn. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây ngứa khóe mắt giúp quý bệnh nhân áp dụng biện pháp khắc phục phù hợp và hiệu quả.
Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về các nguyên nhân phổ biến gây ngứa khóe mắt, phương pháp điều trị tại nhà an toàn, cùng với các biện pháp phòng ngừa tích cực. Đồng thời, chúng tôi sẽ hướng dẫn quý bệnh nhân nhận biết dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Ngứa khóe mắt là tình trạng thường gặp gây khó chịu cho người bệnh trong sinh hoạt
Ngứa khóe mắt là dấu hiệu của bệnh gì?
Ngứa khóe mắt (ocular pruritus) là triệu chứng thường gặp liên quan đến nhiều bệnh lý mắt khác nhau. Tình trạng này bao gồm viêm kết mạc dị ứng, viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus, hội chứng khô mắt, viêm bờ mi, và kích ứng do dị vật hoặc hóa chất. Các nhiễm trùng mắt khác như viêm giác mạc, viêm kết mạc mạn tính, hoặc nhiễm nấm cũng có thể gây ra triệu chứng ngứa vùng khóe mắt.
Mặc dù ngứa khóe mắt thường không gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể, nhưng tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và gây cảm giác khó chịu dai dẳng. Khi triệu chứng ngứa kéo dài hoặc tăng nặng, quý bệnh nhân nên đến thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và điều trị sớm, tránh nguy cơ tổn thương mắt nghiêm trọng hơn.
Ngứa khóe mắt là triệu chứng thường gặp liên quan đến nhiều bệnh lý mắt khác nhau
Nguyên nhân gây ngứa khóe mắt
Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể gây ra tình trạng ngứa khóe mắt, từ các phản ứng dị ứng đơn giản đến các bệnh lý mắt phức tạp.² Các nguyên nhân phổ biến bao gồm dị ứng với các chất kích thích môi trường, viêm bờ mi, rối loạn tuyến nước mắt, và nhiễm trùng mắt. Để hiểu rõ hơn về từng nguyên nhân cụ thể và cách điều trị phù hợp, chúng ta sẽ phân tích chi tiết từng yếu tố gây bệnh trong các phần tiếp theo.
Dị ứng
Viêm kết mạc dị ứng là tình trạng lớp kết mạc (màng trong suốt che phủ lòng trắng mắt và mặt trong mi mắt) bị sưng hoặc viêm do phản ứng với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng, và nấm mốc. Khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên, hệ thống miễn dịch sẽ giải phóng histamine khiến mạch máu kết mạc giãn ra, dẫn đến tình trạng mắt đỏ, ngứa, và chảy nước mắt.
Các triệu chứng điển hình bao gồm ngứa mắt dữ dội (đặc biệt ở khóe mắt), đỏ mắt, mí mắt phù nề, chảy nước mắt nhiều, và tiết dịch nhầy. Triệu chứng thường nặng hơn vào buổi sáng và theo mùa xuất hiện dị nguyên, như mùa phấn hoa hoặc thời tiết khô hanh.
Viêm kết mạc dị ứng gây ngứa khóe mắt do phản ứng với các dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà
Viêm bờ mi
Viêm bờ mi (blepharitis) là tình trạng mí mắt bị đỏ, sưng, kích ứng và ngứa, đặc biệt ở vùng gốc lông mi. Nguyên nhân chính do vi khuẩn phát triển quá mức tại vùng bờ mi, rối loạn chức năng tuyến dầu ở mi mắt, hoặc viêm nhiễm do ký sinh trùng Demodex. Tình trạng này có thể gây ngứa và cảm giác khó chịu lan ra vùng khóe mắt do viêm lan tỏa.
Các triệu chứng đặc trưng bao gồm ngứa vùng khóe và bờ mi, mí đỏ và sưng, cảm giác nóng rát, vảy dính ở chân lông mi, khô mắt, chảy nước mắt nhiều, và đôi khi có thể gây mờ mắt tạm thời. Viêm bờ mi mạn tính có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng thứ phát hoặc tổn thương giác mạc nếu không được điều trị kịp thời.
Viêm bờ mi là tình trạng mí mắt bị đỏ, sưng, kích ứng và ngứa, đặc biệt ở vùng gốc lông mi
Xuất huyết dưới kết mạc
Xuất huyết dưới kết mạc là tình trạng chảy máu ở lớp màng mỏng che phủ lòng trắng mắt, thường xuất hiện dưới dạng các vệt đỏ tươi dưới màng kết mạc mà không gây đau và không ảnh hưởng đến thị lực. Tình trạng này chủ yếu do tổn thương hoặc giãn vỡ mạch máu nhỏ dưới kết mạc. Mặc dù không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ngứa, nhưng trong một số trường hợp, khối máu tụ hoặc sự căng nhẹ của mô vùng góc mắt có thể gây cảm giác kích ứng, vướng víu hoặc ngứa nhẹ ở khóe mắt.
Các triệu chứng điển hình bao gồm mảng đỏ tươi rõ rệt ở mắt, thường không gây đau, ngứa nhẹ, không thay đổi thị lực nhưng có thể gây khó chịu nếu vùng xuất huyết lan sát khóe mắt. Tình trạng này thường tự khỏi trong vòng 1-2 tuần và hiếm khi cần can thiệp y tế.
Xuất huyết dưới kết mạc gây ngứa khóe mắt do tổn thương hoặc giãn vỡ mạch máu nhỏ dưới kết mạc
Khô mắt
Khô mắt (dry eye syndrome) là tình trạng mắt thiếu nước mắt hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh, gây kích ứng và khó chịu ở toàn bộ bề nhãn cầu và khóe mắt.² Nguyên nhân gây ngứa khóe mắt do màng phim nước mắt không đủ để làm ướt bề mặt nhãn cầu, đặc biệt dễ gây khô và ngứa ở vùng khóe mắt . Tình trạng này phổ biến ở người cao tuổi, phụ nữ sau mãn kinh, hoặc người sử dụng máy tính nhiều.
Các triệu chứng đặc trưng bao gồm cảm giác rát, ngứa, cộm cộm, châm chích ở mắt (có thể lan quanh khóe mắt), mắt đỏ, nhìn mờ tạm thời, và nhạy cảm với ánh sáng. Khô mắt mạn tính có thể dẫn đến tổn thương bề mặt giác mạc và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng thị lực.
Khô mắt gây kích ứng, ngứa và khó chịu ở toàn bộ bề mặt mắt
Rối loạn tuyến Meibomian
Rối loạn tuyến Meibomian là tình trạng các tuyến dầu nhỏ ở mi mắt bị tắc nghẽn hoặc giảm chức năng tiết dầu, làm giảm lượng dầu bảo vệ trên bề mặt mắt và gây mất cân bằng thành phần nước mắt. Tình trạng này thường phát triển do tuổi tác, thay đổi hormone, hoặc sử dụng kính áp tròng lâu dài.
Các triệu chứng điển hình bao gồm mắt khô, ngứa khóe và bờ mắt, nhạy cảm ánh sáng, nổi bọt ở rìa mi, cảm giác có dị vật hoặc nóng rát trong mắt. Nếu không được điều trị kịp thời, rối loạn tuyến Meibomian có thể dẫn đến viêm bờ mi mạn tính và các biến chứng nghiêm trọng khác.
Rối loạn tuyến Meibomian làm mắt khô, ngứa khóe và bờ mắt, nhạy cảm ánh sáng
Dị vật hoặc sử dụng kính áp tròng
Sự hiện diện của dị vật, chất bẩn, hạt nhỏ, hoặc việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách có thể gây ra kích ứng, tổn thương hoặc viêm nhiễm ở mắt. Kính áp tròng bẩn, không vệ sinh đúng cách, hoặc dị vật có thể kẹt ở vùng khóe mắt, gây cảm giác ngứa, kích ứng hoặc thậm chí viêm nhiễm nếu không được xử lý kịp thời. Việc đeo kính áp tròng quá lâu hoặc ngủ với kính áp tròng cũng có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho giác mạc và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Các triệu chứng thường gặp bao gồm cảm giác cộm cộm, ngứa khóe mắt hoặc toàn bộ mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt nhiều, có thể kèm đau hoặc tiết dịch bất thường. Trong trường hợp nghiêm trọng, có thể xảy ra loét giác mạc hoặc nhiễm trùng mắt nguy hiểm.
Mắt tiếp xúc với dị vật hoặc kính áp tròng không đúng cách có thể gây ra kích ứng, viêm nhiễm ở mắt
Viêm túi lệ (viêm túi nước mắt)
Viêm túi lệ (dacryocystitis) là tình trạng túi lệ (nằm ở góc trong mắt, gần mũi) bị nhiễm khuẩn hoặc tắc nghẽn dòng chảy nước mắt, gây sưng, đỏ, và đau tại vùng khóe mắt. Tình trạng viêm hoặc nhiễm khuẩn vùng túi lệ có thể kích thích niêm mạc quanh khóe mắt, dẫn đến hiện tượng đỏ, ngứa và đôi khi chảy dịch tại khóe mắt trong. Viêm túi lệ thường xảy ra do tắc nghẽn ống dẫn nước mắt, nhiễm khuẩn, hoặc chấn thương vùng mặt.
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
Các dấu hiệu đặc trưng bao gồm đau, đỏ, sưng tại khóe mắt (đặc biệt khóe trong), chảy nước mắt và dịch mủ, có thể kèm sốt hoặc viêm lan rộng nếu tình trạng nặng. Viêm túi lệ cấp tính cần được điều trị kháng sinh ngay lập tức để tránh biến chứng lan rộng đến hốc mắt hoặc não.
Viêm túi lệ gây ngứa, sưng, đỏ, và đau tại vùng khóe mắt
Cách khắc phục tình trạng ngứa khóe mắt hiệu quả
Việc khắc phục ngứa khóe mắt cần áp dụng các biện pháp phù hợp với nguyên nhân gây bệnh cụ thể. Các phương pháp điều trị tại nhà an toàn bao gồm massage nhẹ nhàng, chườm nóng hoặc lạnh, bảo vệ mắt bằng kính râm, và sử dụng nước rửa hoặc thuốc nhỏ mắt phù hợp. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về từng phương pháp điều trị để quý bệnh nhân có thể áp dụng một cách hiệu quả và an toàn.
Massage vùng mắt nhẹ nhàng
Massage nhẹ nhàng và đúng kỹ thuật ở vùng mí mắt và khóe mắt sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng ngứa do cải thiện tuần hoàn máu và kích thích hoạt động tuyến dầu. Để thực hiện massage an toàn, quý bệnh nhân dùng hai ngón tay sạch (ngón trỏ và giữa) day tròn nhẹ nhàng quanh vùng xương ổ mắt, tập trung vào vùng nếp gấp sát hốc mắt mà tuyệt đối không ấn trực tiếp vào nhãn cầu. Có thể xoa thêm vùng thái dương, phần giữa hai mắt và sống mũi để tăng hiệu quả thư giãn.
Thực hiện massage mỗi lần từ 3-5 phút, có thể kết hợp massage với khăn ấm (trường hợp viêm bờ mi) hoặc khăn mát (giảm dị ứng) để tăng hiệu quả điều trị. Lưu ý quan trọng là không massage khi mắt đang nhiễm trùng, chấn thương hoặc đau nhiều, đồng thời luôn rửa sạch tay trước khi thực hiện để tránh nhiễm khuẩn.
Massage nhẹ nhàng và đúng kỹ thuật ở vùng mí mắt và khóe mắt sẽ giúp giảm đáng kể tình trạng ngứa
Chườm nóng hoặc lạnh
Chườm lạnh có tác dụng làm dịu cảm giác ngứa, giảm sưng tấy và đỏ quanh mắt do viêm kết mạc hoặc các phản ứng dị ứng. Để thực hiện chườm lạnh an toàn, sử dụng khăn sạch thấm nước lạnh hoặc túi chườm lạnh chuyên dụng sau khi làm lạnh trong tủ lạnh. Đắp nhẹ lên vùng mắt đã nhắm trong thời gian 5-10 phút, mỗi lần cách nhau vài giờ nếu cần thiết. Lưu ý không để đá hoặc vật lạnh tiếp xúc trực tiếp với da quanh mắt, nên lót một lớp khăn mỏng và không ép mạnh lên nhãn cầu.
Chườm ấm phù hợp trong trường hợp có nhiều ghèn, chảy dịch hoặc nghi ngờ viêm bờ mi, giúp làm mềm ghèn và giảm viêm. Chườm ấm cũng kích thích tuyến dầu hoạt động, hỗ trợ điều trị khô mắt hiệu quả. Sử dụng khăn sạch thấm nước ấm với nhiệt độ 40-45°C (không quá nóng), đắp lên vùng mắt đã nhắm trong 5-10 phút. Luôn thử nhiệt độ khăn lên cổ tay trước khi đắp lên mắt và giữ vệ sinh khăn hoặc bao chườm, không dùng chung để tránh lây nhiễm.
Chườm lạnh giảm ngứa, sưng đỏ mắt; chườm ấm làm mềm ghèn và giảm chảy dịch
Đeo kính râm khi ra ngoài
Kính râm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mắt khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường bên ngoài. Việc đeo kính râm chất lượng tốt giúp ngăn chặn bụi, phấn hoa, gió mạnh, tia UV, và các chất kích thích khác tiếp xúc trực tiếp với mắt. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ tiếp xúc với dị nguyên, hỗ trợ phòng ngừa viêm kết mạc dị ứng, khô mắt, và các nguyên nhân kích ứng khác gây ngứa khóe mắt.
Kính râm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ mắt khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường bên ngoài
Sử dụng nước rửa hoặc thuốc nhỏ mắt
Nước muối sinh lý vô trùng có thể giúp loại bỏ dị nguyên, bụi bẩn, vi khuẩn khỏi bề mặt mắt một cách an toàn và hiệu quả. Nên rửa mắt nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý khi mắt bị kích ứng, có dị vật vướng, hoặc sau khi tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ môi trường như bụi, khói, hoặc hóa chất. Việc rửa mắt bằng nước muối sinh lý giúp làm sạch và dịu mắt mà không gây kích ứng thêm.
Đối với tình trạng khô mắt, có thể sử dụng nước mắt nhân tạo hoặc thuốc nhỏ mắt không chứa chất bảo quản để giữ ẩm, bôi trơn bề mặt mắt, và giảm cảm giác ngứa hiệu quả. Nước mắt nhân tạo giúp bổ sung độ ẩm cần thiết cho mắt và tạo lớp bảo vệ trên bề mặt giác mạc. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nhỏ mắt nào để đảm bảo an toàn và phù hợp với tình trạng cụ thể.
Có thể sử dụng nước mắt nhân tạo hoặc thuốc nhỏ mắt không chứa chất bảo quản để giữ ẩm, bôi trơn bề mặt mắt, và giảm cảm giác ngứa
Cách phòng ngừa tình trạng ngứa khóe mắt
Để phòng ngừa ngứa khóe mắt hiệu quả, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe mắt toàn diện. Dưới đây là những cách phòng ngừa hiệu quả:
- Hạn chế tiếp xúc với dị nguyên: Tránh bụi, lông thú cưng, phấn hoa nếu đã biết dị ứng với các chất này. Thường xuyên giặt sạch chăn ga gối nệm và làm sạch không gian sống.
- Đeo kính bảo hộ: Khi ra ngoài trời hoặc trong môi trường ô nhiễm để giảm tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng.
- Giữ vệ sinh cá nhân và mắt: Rửa tay sạch trước khi chạm vào vùng mắt, không dụi mắt, không dùng chung đồ cá nhân như khăn mặt, kính mắt hoặc mỹ phẩm mắt.
- Vệ sinh kính áp tròng đúng cách: Không dùng nước máy hoặc nước bọt để vệ sinh kính áp tròng vì có thể chứa vi khuẩn gây hại.
- Sử dụng nước muối sinh lý và nước mắt nhân tạo: Giúp làm dịu và rửa trôi dị nguyên khỏi mắt, đặc biệt trong mùa phấn hoa hoặc môi trường khô hanh.
- Tăng cường dinh dưỡng cho mắt: Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, omega-3, vitamin C, và kẽm để hỗ trợ sức khỏe mắt và tăng khả năng chống viêm tự nhiên.
- Thăm khám chuyên gia nhãn khoa: Đến bác sĩ khi có triệu chứng kéo dài hoặc nặng, như mắt đau, giảm thị lực, sưng nhiều hoặc chảy dịch bất thường.
Áp dụng các biện pháp này sẽ giúp giảm nguy cơ ngứa khóe mắt và bảo vệ sức khỏe mắt lâu dài.
Thăm khám bác sĩ khi có triệu chứng mắt đau, giảm thị lực, sưng nhiều hoặc chảy dịch bất thường
Các câu hỏi thường gặp về ngứa khóe mắt
Ăn uống gì để hết ngứa khóe mắt?
Hiện tại chưa có nghiên cứu y học nào chứng minh rằng việc ăn một số thực phẩm cụ thể sẽ làm hết ngứa khóe mắt ngay lập tức. Tuy nhiên, các khuyến nghị khoa học về dinh dưỡng có thể hỗ trợ sức khỏe mắt và kiểm soát dị ứng hiệu quả. Uống đủ nước (khoảng 2 lít mỗi ngày), tăng cường thực phẩm giàu omega-3 như cá béo (cá hồi, cá thu). Bổ sung vitamin A (cà rốt, khoai lang), vitamin C (cam, chanh), vitamin E (hạt hướng dương, dầu ô liu), và kẽm (hạt bí, đậu). Nếu có dị ứng thực phẩm liên quan, nên kiêng những thực phẩm dễ gây dị ứng.
Tại sao càng dụi mắt càng ngứa?
Việc dụi mắt thường xuyên sẽ kích thích cơ thể giải phóng nhiều histamine hơn tại chỗ, dẫn đến hiện tượng tăng ngứa, đỏ, và phù nề vùng mắt. Khi dụi mắt, áp lực cơ học sẽ làm tổn thương các tế bào mast trong mô kết mạc, khiến chúng giải phóng thêm histamine và các chất gây viêm khác. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: càng ngứa càng dụi, càng dụi càng ngứa nhiều hơn.
Khi nào bị ngứa khóe mắt cần gặp bác sĩ?
Có một số dấu hiệu cảnh báo quan trọng cho thấy cần đến thăm khám bác sĩ ngay lập tức gồm ngứa tăng dần, đau mắt, sưng nặng, giảm hoặc mờ thị lực, chảy nhiều dịch mắt đặc hoặc màu vàng xanh lá cây cần được khám và điều trị ngay. Các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi bất thường, chấn thương vào mắt. Đặc biệt, những người đã từng có tiền sử bệnh về mắt cần được theo dõi và điều trị chặt chẽ hơn.
Ngứa khóe mắt là triệu chứng phổ biến có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, từ dị ứng đơn giản đến các bệnh lý mắt phức tạp hơn. Việc hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các biện pháp khắc phục phù hợp sẽ giúp quý bệnh nhân kiểm soát triệu chứng hiệu quả và bảo vệ sức khỏe mắt tối ưu. Các phương pháp điều trị tại nhà như massage nhẹ nhàng, chườm nóng lạnh, đeo kính bảo hộ, và sử dụng nước mắt nhân tạo có thể mang lại hiệu quả tích cực. Tuy nhiên, khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng, việc thăm khám chuyên khoa là vô cùng cần thiết.
Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn – hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa. Với đội ngũ bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội, Mắt Sài Gòn cam kết mang đến dịch vụ chăm sóc mắt chất lượng cao nhất. Ngoài ra, chúng tôi tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ đa dạng nhất Việt Nam, giúp khách hàng lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp nhất. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/
Tài liệu tham khảo
- Gupta, P. D. (2024). Eye infections: A review. International Journal of Clinical and Medical Case Reports, 3.
- Healthdirect Australia. (2023, November). Itchy eyes. Retrieved August 11, 2025, from https://www.healthdirect.gov.au/itchy-eyes
- Huang, C. C., Yang, W., Guo, C., Jiang, H., Li, F., Xiao, M., … & Liu, Q. (2018). Anatomical and functional dichotomy of ocular itch and pain. Nature Medicine, 24(8), 1268-1276.
