Mụn ở mắt: Nguyên nhân, phân loại và cách điều trị

Mụn ở mắt là những tình trạng thường gặp, có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào và gây khó chịu đáng kể cho người mắc phải. Những nốt sưng nhỏ này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn có thể gây đau nhức, khó chịu khi chớp mắt và trong một số trường hợp, ảnh hưởng đến chất lượng thị lực. Bài viết này Mắt Sài Gòn sẽ cung cấp thông tin toàn diện về các loại mụn ở mắt, nguyên nhân gây bệnh, dấu hiệu và các phương pháp điều trị hiệu quả nhất hiện nay.

Mụn ở mắt là những tổn thương thường gặp, có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào.

Mụn ở mắt là gì?

Mụn ở mắt là những nốt sưng hoặc khối u nhỏ xuất hiện trên hoặc gần mí mắt, bao gồm nhiều loại khác nhau như lẹo, chắp, mụn gạo, mụn thịt, u nhú, nang tuyến và mụn cơm. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc phải tình trạng này, tuy nhiên do ảnh hưởng của vệ sinh cá nhân hoặc hệ miễn dịch, trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn tuổi có xu hướng mắc bệnh nhiều hơn.

Tùy theo từng loại mụn mà chúng có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong vùng mắt với số lượng không cố định, có thể mọc ở một bên hoặc cả hai bên mắt. Những tổn thương này thường gây cảm giác cộm, ngứa và khó chịu, đặc biệt khi chớp mắt hoặc khi ánh sáng mạnh chiếu vào.

Mụn ở mắt là những nốt sưng hoặc khối u nhỏ xuất hiện trên hoặc gần mí mắt.

Các loại mụn ở mắt phổ biến

Có 5 loại mụn ở mắt thường gặp nhất bao gồm lẹo, chắp, mụn thịt, mụn cơm và mụn gạo (milia). Mỗi loại mụn có những đặc điểm riêng biệt về hình thái, vị trí xuất hiện và mức độ nghiêm trọng. Việc phân biệt chính xác từng loại mụn là rất quan trọng để có phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả.

Lẹo

Lẹo mắt là tình trạng viêm cấp tính do tụ cầu khuẩn xâm nhập vào tuyến chân lông mi hoặc vi khuẩn staphylocoque gây ra. Khi lẹo mới hình thành, mi mắt sẽ sưng nhẹ, hơi đỏ, ngứa và đau, sau đó ở vị trí đau sẽ nổi lên một khối rắn có kích thước bằng hạt gạo. Lẹo thường mọc ngay ở bờ mi, dính chặt vào da mi và sau 3-4 ngày sẽ có mủ và vỡ ra. Bệnh này rất hay tái phát, có thể lan từ mi này sang mi khác, thậm chí gây sưng to cả mi mắt và ứ phù màng tiếp hợp.

Điều trị lẹo bao gồm rửa mắt bằng nước muối, chườm nóng để giảm đau và có thể sử dụng corticoid hoặc chích lẹo trong các trường hợp dai dẳng theo chỉ định của bác sĩ.

Lẹo mắt là tình trạng viêm cấp tính do tụ cầu khuẩn xâm nhập vào tuyến chân lông mi.

Chắp

Chắp là một khối u hạt xuất phát từ tuyến của sụn mi bị bít tắc, khi chất bã ứ đọng xâm nhập các mô lân cận và gây viêm hạt mạn tính. Khác với lẹo, chắp thường không đau và phát triển từ từ thành một khối tròn, rắn trên mi mắt. Khi bị chắp, người bệnh thường gặp các triệu chứng như sưng, đau, đỏ và khó chịu ở bề mặt kết mạc của mi mắt trong những ngày đầu, sau đó chắp sẽ xẹp xuống chỉ còn khối tròn không đau và lớn dần.

Điều trị chắp có thể sử dụng biện pháp chườm nóng để giảm đau, sử dụng corticoid, chích chắp đối với những trường hợp to hoặc dai dẳng theo chỉ định của bác sĩ, và cần nạo thật sạch các chất nhầy để tránh tái phát.

Chắp là một khối u hạt xuất phát từ tuyến của sụn mi bị bít tắc.

Mụn thịt

Mụn thịt (acrochordon) là những khối u lành tính thường gặp trên da, có liên quan đến béo phì và thường xuất hiện ở vùng cổ, nách và bẹn. Đây là những tổn thương nhỏ, mềm, thường có cuống và có thể gây khó chịu do ngứa, đau hoặc ma sát với quần áo.

Mụn thịt có thể có màu da bình thường đến tăng sắc tố, kích thước từ 2-5mm hoặc lớn hơn, thường không có triệu chứng nhưng có thể ngứa hoặc trở nên đau và viêm khi bị kẹt vào quần áo hoặc trang sức. Điều trị mụn thịt bao gồm cắt bỏ bằng kéo nhỏ, đông lạnh bằng nitơ lỏng, cạo bỏ hoặc đốt điện đối với các tổn thương rất nhỏ, và thường không cần theo dõi sau điều trị.

Mụn thịt là những khối u lành tính thường gặp trên da.

Mụn cơm

Mụn cơm (warts) là những tổn thương lành tính do virus papilloma người (HPV) gây ra, có thể xuất hiện trên da niêm mạc và da. Có hơn 100 típ HPV được xác định, trong đó mụn cơm thường gặp liên quan đến HPV typ 2, 4 (phổ biến nhất), tiếp theo là typ 1, 3, 27, 29 và 57. Mụn cơm có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp, đặc biệt khi có sự phá vỡ hàng rào biểu mô bình thường.

Phần lớn mụn cơm không gây triệu chứng, tuy nhiên chúng có thể gây biến dạng thẩm mỹ và trong một số trường hợp hiếm gặp có thể gây đau tại chỗ. Điều trị mụn cơm bao gồm sử dụng acid salicylic, đông lạnh, acid retinoic, podophyllin, 5-fluorouracil, interferon và imiquimod.

Mụn cơm là những tổn thương lành tính do virus papilloma người (HPV) gây ra.

Mụn gạo (Milia)

Mụn gạo (Milia) là những nốt nhỏ, rắn và màu trắng, thường xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, đặc biệt là ở mặt. Đây là những nang keratin lành tính và tạm thời. Mụn gạo bẩm sinh thường gặp ở khoảng 40-50% trẻ sơ sinh đủ tháng và khỏe mạnh, chủ yếu xuất hiện trên mũi, da đầu, mí mắt, má, viền nướu và vòm miệng.

Mụn gạo bẩm sinh thường tự biến mất mà không để lại sẹo trong tháng đầu tiên sau sinh, và hầu hết các trường hợp sẽ tự khỏi mà không cần điều trị.. Trong khi mụn gạo thứ phát có thể xuất hiện sau chấn thương như mài da hoặc xạ trị, sử dụng corticosteroid tại chỗ mãn tính hoặc thuốc chống viêm không steroid. Việc điều trị mụn gạo trong trường hợp này thường là rạch và dẫn lưu nhỏ, sử dụng retinoid tại chỗ, đốt điện hay laser đối với trường hợp mụn gạo quá nhiều.

Mụn gạo (Milia) là những nốt nhỏ, rắn và màu trắng, thường xuất hiện ở nhiều vị trí trên cơ thể, đặc biệt là ở mặt

Nguyên nhân gây ra mụn ở mắt

Có 6 nguyên nhân chính gây ra các loại mụn ở mắt khác nhau. Viêm nhiễm do vi khuẩn là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt gây ra lẹo và một số trường hợp chắp nhiễm trùng thứ phát. Tắc nghẽn tuyến bã nhờn hoặc tuyến Meibomian dẫn đến hình thành chắp và một số loại mụn gạo thứ phát.

• Nhiễm virus HPV: Gây ra mụn cơm với hơn 100 típ virus khác nhau, lây lan qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp
• Rối loạn chuyển hóa: Liên quan đến mụn thịt, đặc biệt ở người béo phì và kháng insulin
• Chấn thương da: Có thể gây mụn gạo thứ phát sau mài da, xạ trị hoặc các tổn thương khác
• Sử dụng thuốc: Corticosteroid tại chỗ mãn tính và thuốc chống viêm không steroid có thể gây mụn gạo thứ phát

Viêm nhiễm do vi khuẩn là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt gây ra lẹo và một số trường hợp chắp nhiễm trùng thứ phát.

Dấu hiệu nhận biết mụn ở mắt

Có 8 dấu hiệu chính giúp nhận biết các loại mụn ở mắt. Mỗi loại mụn có những đặc điểm riêng biệt về hình thái, màu sắc và triệu chứng đi kèm, giúp phân biệt và có phương pháp điều trị phù hợp.

• Sưng, đỏ và đau: Đặc trưng của lẹo trong giai đoạn cấp tính, có thể kèm theo cảm giác nóng rát
• Khối cứng không đau: Điển hình của chắp sau giai đoạn viêm cấp, có thể sờ thấy qua da mi
• Nốt nhỏ có cuống: Đặc điểm của mụn thịt, thường mềm và có thể di động
• Nốt cứng màu trắng: Mụn gạo biểu hiện như hạt cơm nhỏ, bề mặt nhẵn và không viêm
• Bề mặt gồ ghề: Mụn cơm thường có bề mặt không đều, có thể có nhiều đỉnh nhỏ
• Chảy nước mắt: Triệu chứng phổ biến khi mụn gây kích ứng bề mặt mắt
• Ngứa và khó chịu: Cảm giác phổ biến ở hầu hết các loại mụn, đặc biệt khi chớp mắt
• Thay đổi thị lực: Hiếm gặp, chỉ xảy ra khi mụn lớn hoặc ở vị trí ảnh hưởng đến trục thị giác

Mỗi loại mụn có những đặc điểm riêng biệt về hình thái, màu sắc và triệu chứng đi kèm.

Mụn ở mắt có nguy hiểm không?

Phần lớn mụn ở mắt không gây biến chứng nguy hiểm, chủ yếu chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ và gây khó chịu như cộm mắt, ngứa mi mắt, chảy nước mắt và cảm giác khó chịu khi chớp mắt. Mi mắt có thể sưng nhẹ và vùng da quanh mắt hơi đỏ trong giai đoạn viêm.

Tuy nhiên, một số loại mụn mắt có thể trở nên nguy hiểm nếu không được xử lý đúng cách, đặc biệt là những trường hợp do nhiễm khuẩn hoặc virus như lẹo, chắp có nhiễm trùng và mụn nước do virus herpes. Nếu không điều trị kịp thời, các tình trạng này có thể gây viêm, đau và dẫn đến biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe mắt.

Trong những trường hợp hiếm gặp, một số tổn thương có thể tiến triển thành khối u ác tính, tác động lâu dài làm tổn thương cấu trúc mắt và trong trường hợp nặng có thể dẫn đến mù lòa. Đặc biệt, những thay đổi bất thường ở các mụn hoặc tổn thương quanh mắt cần được theo dõi kỹ lưỡng để loại trừ nguy cơ ác tính.

Phần lớn mụn ở mắt không gây biến chứng nguy hiểm nhưng gây khó chịu như cộm mắt, ngứa mi mắt, chảy nước mắt.

Cách điều trị mụn ở mắt hiệu quả

Điều trị đau mắt hột có thể thực hiện tại nhà hoặc tại cơ sở y tế, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và tình trạng bệnh. Việc áp dụng đúng phương pháp điều trị sẽ giúp giảm thiểu triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Dưới đây là các cách điều trị tại nhà và điều trị chuyên khoa cần thực hiện:

Điều trị tại nhà bao gồm:

• Vệ sinh tay và vùng mắt sạch sẽ: Tránh làm tổn thương da bằng cách không tự ý bóp, nặn hoặc đốt mụn để tránh viêm nhiễm hoặc tổn thương da.
• Chườm ấm: Áp dụng chườm ấm vùng mắt trong 10 phút, 3-4 lần mỗi ngày giúp giảm sưng và thúc đẩy quá trình chín của mủ.
• Theo dõi triệu chứng: Nếu mụn to, sưng đau lan rộng hoặc có dấu hiệu bất thường thì cần đi khám ngay.

Điều trị tại cơ sở y tế bao gồm:

• Khám và tư vấn bởi chuyên khoa: Bác sĩ nhãn khoa chẩn đoán chính xác và chỉ định sử dụng thuốc đặc hiệu như thuốc bôi và thuốc uống.
• Phương pháp thẩm mỹ y tế: Các kỹ thuật hiện đại như laser, đốt điện, chấm acid và liệu pháp đông lạnh có thể được áp dụng tùy theo từng trường hợp cụ thể.
• Điều trị chuyên sâu: Đối với mụn do virus, viêm nặng hoặc có biến chứng, cần điều trị chuyên sâu để phòng ngừa tổn thương mắt.

Điều quan trọng là không tự ý dùng thuốc hay áp dụng mẹo dân gian khi chưa có chỉ định chuyên môn, đồng thời cần tuân thủ hướng dẫn điều trị để tránh tái phát và biến chứng, theo dõi kỹ các biểu hiện bất thường và giữ vệ sinh cá nhân cùng môi trường xung quanh sạch sẽ.

Khám và tư vấn bởi chuyên khoa nhằm chẩn đoán và chỉ định sử dụng thuốc đặc hiệu như thuốc bôi và thuốc uống.

Phòng ngừa mụn ở mắt

Có 7 biện pháp chính giúp phòng ngừa hiệu quả các loại mụn ở mắt. Việc áp dụng đầy đủ và đều đặn các biện pháp này sẽ giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và tái phát. Chúng tôi khuyến khích quý bệnh nhân thực hiện một cách kiên trì để bảo vệ sức khỏe mắt tối ưu.

• Giữ vệ sinh tay và mắt: Rửa tay sạch sẽ thường xuyên, không dụi, chà mắt bằng tay bẩn
• Bảo vệ mắt khỏi môi trường bụi bẩn: Đeo kính bảo hộ khi ra đường, tránh tiếp xúc với khói bụi và hóa chất
• Vệ sinh trang điểm đúng cách: Tẩy trang sạch sẽ hàng ngày, thay mascara mỗi 6 tháng để tránh vi khuẩn phát triển
• Không dùng chung đồ cá nhân: Tránh dùng chung khăn tắm, khăn lau hoặc đồ trang điểm mắt với người khác
• Khám mắt định kỳ: Phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm hoặc tổn thương ở mí mắt
• Tăng cường sức đề kháng: Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập thể dục đều đặn
• Điều trị kịp thời các bệnh lý nền: Kiểm soát tốt tiểu đường, rối loạn lipid máu và các bệnh ảnh hưởng đến hệ miễn dịch

Khám mắt định kỳ nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu viêm nhiễm hoặc tổn thương ở mí mắt.

Các câu hỏi thường gặp về mụn ở mắt

Mụn ở mắt có tự khỏi không?

Một số loại mụn ở mắt có thể tự khỏi, đặc biệt là mụn gạo bẩm sinh thường tự biến mất trong tháng đầu tiên sau sinh mà không cần điều trị. Lẹo cũng có thể tự vỡ và khỏi sau khi mủ được dẫn lưu tự nhiên, tuy nhiên cần theo dõi để tránh tái phát và lan rộng.

Mụn ở mí trên và mí dưới khác nhau thế nào?

Về cơ bản, các loại mụn ở mí trên và mí dưới có đặc điểm tương tự nhau về nguyên nhân và triệu chứng. Tuy nhiên, mụn ở mí trên thường dễ phát hiện hơn và có thể ảnh hưởng đến tầm nhìn nhiều hơn do vị trí cao hơn so với trục thị giác.

Bị mụn lẹo ở mắt có lây không?

Mụn lẹo không lây trực tiếp từ người này sang người khác vì nguyên nhân chủ yếu là do vi khuẩn staphylococcus có sẵn trên da. Tuy nhiên, việc dùng chung đồ cá nhân như khăn mặt, đồ trang điểm có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm vi khuẩn và gây bệnh.

Mụn ở mắt là tình trạng thường gặp với nhiều loại khác nhau như lẹo, chắp, mụn gạo, mụn thịt và mụn cơm, mỗi loại có nguyên nhân và phương pháp điều trị riêng biệt. Việc nhận biết chính xác các dấu hiệu và áp dụng biện pháp điều trị phù hợp sẽ giúp bệnh nhân nhanh chóng khôi phục và tránh biến chứng. Chúng tôi khuyến khích quý bệnh nhân không nên lo lắng quá mức, vì phần lớn các loại mụn ở mắt đều có thể điều trị hiệu quả khi được phát hiện và xử lý kịp thời. Phòng ngừa bằng cách giữ vệ sinh cá nhân, bảo vệ mắt và khám định kỳ là những biện pháp quan trọng để duy trì sức khỏe mắt tối ưu. Khi gặp bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy tìm đến sự tư vấn của chuyên gia để được chăm sóc toàn diện và an toàn nhất.

Mắt Sài Gòn – Hệ thống Bệnh viện chuyên khoa mắt lớn nhất Việt Nam, là điểm đến tin cậy cho mọi nhu cầu chăm sóc và điều trị bệnh lý nhãn khoa với đội ngũ chuyên môn cao giàu kinh nghiệm, tiêu chuẩn điều trị chất lượng vàng và trải nghiệm khách hàng vượt trội. Chúng tôi hiểu rằng mỗi bệnh nhân đều cần được chăm sóc cá nhân hóa và tận tụy, đó chính là cam kết của chúng tôi trong từng dịch vụ. Ngoài ra, Mắt Sài Gòn còn tự hào sở hữu dải công nghệ phẫu thuật khúc xạ nhiều nhất Việt Nam, mang đến những giải pháp tiên tiến và an toàn cho mọi nhu cầu điều trị. Tìm hiểu thêm về các phương pháp xóa cận tiên tiến tại https://uudai.matsaigon.com/

Tài liệu tham khảo

1. Al Aboud AM, Nigam PK. (2023, August 14). Wart. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Retrieved August 12, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431047/
2. Belgam Syed SY, Lipoff JB, Chatterjee K. (2023, August 8). Acrochordon. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Retrieved August 12, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448169/
3. National Center for Biotechnology Information. (n.d.). Ophthalmologic conditions and therapy: Milia. Retrieved August 12, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560481/
4. Sức khỏe đời sống. (n.d.). Nhận diện chắp và lẹo mắt. Retrieved August 12, 2025, from https://suckhoedoisong.vn/nhan-dien-chap-va-leo-mat-169183836.htm