Nội dung bài viết

Vệ sinh mắt đúng cách: 11 cách làm sạch an toàn giúp phòng viêm nhiễm

Vệ sinh mắt là một thói quen quan trọng để bảo vệ sức khỏe đôi mắt, giúp ngăn ngừa các bệnh lý và bảo đảm thị lực luôn khỏe mạnh. Mắt là bộ phận dễ bị ảnh hưởng bởi bụi bẩn, vi khuẩn và các tác nhân gây hại từ môi trường. Do đó, việc duy trì vệ sinh mắt đúng cách không chỉ giúp mắt sạch sẽ mà còn giảm thiểu nguy cơ mắc các vấn đề như viêm kết mạc, khô mắt hay nhiễm trùng. Bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách vệ sinh mắt đúng cách trong nhiều tình huống khác nhau từ chăm sóc hàng ngày đến xử lý các trường hợp khẩn cấp, giúp bạn bảo vệ thị lực một cách hiệu quả và an toàn.

Hướng dẫn vệ sinh mắt đúng cách

1. Vệ sinh mắt thường ngày

Vệ sinh mắt hàng ngày là thói quen cần thiết để duy trì sức khỏe nhãn khoa, đặc biệt sau khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài, trước khi nhỏ thuốc mắt hoặc sau khi trang điểm. Quy trình vệ sinh đúng cách bao gồm 5 bước sau:

Rửa tay kỹ lưỡng: Luôn rửa tay sạch với xà phòng trước khi chạm vào vùng mắt để tránh lây nhiễm vi khuẩn.
Sử dụng nước muối sinh lý: Nhỏ nước muối sinh lý NaCl 0.9% (có sẵn tại các nhà thuốc) để làm sạch nhãn cầu một cách an toàn và hiệu quả.
Lau mắt đúng hướng: Dùng gạc y tế hoặc khăn sạch thấm nước, lau nhẹ nhàng từ góc trong ra ngoài, từ trên xuống dưới để loại bỏ bụi bẩn và tế bào chết.
Vệ sinh chân lông mi: Sử dụng tăm bông sạch để chà nhẹ phần chân lông mi, giúp ngăn ngừa viêm bờ mi và tắc tuyến nhờn.
Vệ sinh riêng từng mắt: Không dùng chung khăn hoặc gạc cho cả hai mắt để tránh lây nhiễm chéo và phòng ngừa viêm nhiễm.

Luôn rửa tay với xà phòng trước khi chạm vào mắt để tránh vi khuẩn

2. Vệ sinh mắt có mủ hoặc chất nhầy

Mủ hoặc chất nhầy (hay ghèn, gỉ mắt) thường xuất hiện khi bạn bị dị ứng, đau mắt đỏ, tắc tuyến lệ hoặc vấn đề với tuyến dầu trong mí mắt. Chúng có thể khô thành lớp cứng, gây ngứa, khó chịu và cản trở thị lực. Vệ sinh đúng cách giúp loại bỏ mủ an toàn mà không gây tổn thương thêm. Dưới đây là 5 bước vệ sinh mắt khi có mủ:

Bước 1: Gỡ nhẹ nhàng các lớp ghèn đã khô ra bằng tay sạch hoặc khăn ẩm.
Bước 2: Đặt một chiếc khăn ấm và ẩm (không nóng) lên mắt nhắm trong vài phút để làm mềm mủ nhầy còn bám dính.
Bước 3: Nhúng khăn vào nước ấm một lần nữa, vắt nhẹ để chuẩn bị lấy mủ nhầy ra.
Bước 4: Dùng tăm bông hoặc một góc của khăn đã thấm nước ấm, nhắm mắt và lau nhẹ nhàng từ góc trong ra ngoài để đẩy mủ nhầy ra khỏi mắt.
Bước 5: Lặp lại bước trên với tăm bông mới hoặc phần chưa sử dụng của khăn cho đến khi mắt hoàn toàn sạch.

Lưu ý quan trọng: Luôn rửa tay trước và sau khi vệ sinh mắt. Điều chỉnh nhiệt độ nước vừa đủ ấm, tránh dùng nước nóng vì vùng mắt rất nhạy cảm. Đặc biệt, sử dụng khăn lau mới cho mỗi lần và dùng hai chiếc khăn khác nhau cho hai mắt để tránh lây nhiễm chéo, nhất là trong trường hợp viêm nhiễm.

Đặt một chiếc khăn ấm và ẩm lên mắt nhắm trong vài phút để vệ sinh mắt có mủ

3. Vệ sinh mắt cho người bị lẹo, chắp

Lẹo và chắp xuất hiện khi tuyến bã ở bờ mi bị tắc nghẽn, gây viêm và sưng mí mắt. Vệ sinh và chăm sóc đúng cách giúp giảm sưng, hạn chế nhiễm trùng và hỗ trợ quá trình tự lành hiệu quả. Để đạt kết quả tốt, quy trình chăm sóc tại nhà cần thực hiện đúng 5 cách sau.

Rửa tay: Luôn rửa sạch với xà phòng diệt khuẩn trước khi chạm vào vùng mắt hoặc mí để ngăn vi khuẩn xâm nhập.

Chườm ấm: Đắp khăn sạch nhúng nước ấm (không quá nóng), vắt khô lên mí mắt đang nhắm trong 10–15 phút, lặp lại 3–5 lần mỗi ngày để làm lỏng dịch tuyến bã, giúp tự dẫn lưu. Có thể thay thế bằng túi trà xanh ấm nhờ tính kháng khuẩn tự nhiên.

Vệ sinh bờ mi: Dùng gạc sạch hoặc tăm bông thấm nước muối sinh lý NaCl 0.9% hoặc dầu gội trẻ em pha loãng, lau nhẹ nhàng dọc chân lông mi, tránh chà mạnh gây tổn thương.

Điều cần tránh: Không nặn, bóp lẹo vì dễ làm vỡ mủ không kiểm soát, lan nhiễm trùng sâu hơn; ngưng trang điểm mắt và ngừng đeo kính áp tròng cho đến khi khỏi hẳn.

Lưu ý y tế: Đi khám bác sĩ nhãn khoa nếu sưng đau tăng, nhìn mờ, sốt hoặc khối u không giảm sau 2–4 tuần chườm ấm và vệ sinh đều đặn.

4. Vệ sinh mắt tổn thương do hóa chất

Hóa chất gia dụng là nguyên nhân phổ biến gây tổn thương mắt nghiêm trọng, bao gồm thuốc tẩy trắng, bột giặt, nước xả vải, thuốc trừ sâu, nước lau kính, sản phẩm làm đẹp và các sản phẩm vôi như thạch cao và xi măng. Khi hóa chất dính vào mắt, việc xử trí kịp thời và đúng cách là rất quan trọng để hạn chế tổn thương và bảo vệ thị lực. Dưới đây là 5 cách xử trí:

Hành động tức thì (quan trọng nhất): Rửa mắt ngay lập tức bằng nhiều nước sạch hoặc dung dịch muối sinh lý trong ít nhất 15 đến 20 phút để loại bỏ hóa chất ra khỏi mắt càng sớm càng tốt. Càng để hóa chất lâu trên mắt, tổn thương càng nghiêm trọng.
Tháo kính áp tròng: Nếu đang đeo kính áp tròng, hãy tháo kính ra ngay và tiếp tục rửa mắt liên tục.
Kỹ thuật rửa mắt: Giữ mắt mở và xối nhiều nước (không nóng) từ vòi, vòi hoa sen, hoặc nước đóng chai lên nhãn cầu, đảm bảo dòng nước không quá mạnh để tránh gây thêm tổn thương.
Tìm kiếm trợ giúp y tế: Sau khi rửa xong, gọi ngay đến đường dây nóng y tế hoặc đến phòng cấp cứu (A&E) để nhận hướng dẫn tiếp theo.
Mang theo bằng chứng: Nếu được yêu cầu đến phòng cấp cứu, hãy mang theo hộp đựng hóa chất để bác sĩ xác định loại hóa chất và đưa ra phương án xử trí chính xác nhất.

Lưu ý đặc biệt: Đối với mỹ phẩm nhẹ như xà phòng và dầu gội, thông thường chỉ cần rửa mắt bằng nước thường theo đúng hướng dẫn trên nhãn bao bì là đủ.

Giữ mắt mở và xối nhiều nước khi mắt bị dính hóa chất

5. Vệ sinh mắt có mảnh vụn hoặc bụi bẩn

Bụi bẩn, cát, mảnh vụn hoặc côn trùng có thể bay vào mắt khi bạn dọn dẹp, làm việc ngoài trời hoặc trong môi trường có gió. Những dị vật này có thể gây rách giác mạc, kết mạc và làm mắt khó chịu, đau rát. Dưới đây là 3 cách vệ sinh mắt khi có mảnh vụn hoặc bụi bẩn:

Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi

Họ và tên *

Dịch vụ cần tư vấn *

Số điện thoại *

Rửa với nước: Sử dụng nước sạch (nước máy, nước muối sinh lý) để rửa mắt ngay lập tức, chớp mắt vào một cốc lớn đầy nước hoặc rửa mắt bằng nước muối sinh lý, có thể nhỏ các loại thuốc mắt chuyên dụng dạng nhẹ. Động tác chớp mắt giúp nước mắt và nước rửa đẩy dị vật ra ngoài.
Tận dụng nước mắt tự nhiên: Nhẹ nhàng kéo mí mắt trên xuống, đè nó nằm lên trên hàng mi dưới, sau đó nháy mắt nhiều lần. Cách này kích thích tuyến lệ tiết nước mắt, đồng thời kéo theo bụi bẩn ra ngoài một cách tự nhiên.
Lau mắt cẩn thận: Nếu có thể nhìn thấy mảnh bụi trên nhãn cầu hoặc mí mắt, hãy cố gắng lấy nó ra bằng cách lau nhẹ với khăn ướt hoặc tăm bông sạch. Tuyệt đối ngừng tác động nếu dị vật bị mắc kẹt sâu trong mắt hoặc bạn cảm thấy đau nhiều.

Lưu ý: Không chà xát mạnh bên ngoài vì điều này có thể đẩy bụi bẩn hoặc mảnh vụn lọt sâu hơn vào mắt, gây tổn thương nghiêm trọng cho giác mạc và các cấu trúc bên trong.

Rửa mắt với nước sạch ngay khi bị mảnh vụn hoặc bụi bẩn bám vào mắt

6. Vệ sinh mắt cho người đeo kính áp tròng

Kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp với giác mạc, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nếu vệ sinh không đúng cách. Tuân thủ quy trình 5 bước dưới đây giúp ngăn viêm giác mạc, bảo vệ thị lực và duy trì sức khỏe mắt lâu dài.

Thao tác tay: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, lau khô bằng khăn không xơ (microfiber hoặc cotton mịn) trước khi chạm vào kính áp tròng hoặc mắt.
Vệ sinh kính: Tháo kính trước khi ngủ để mắt được nghỉ ngơi, ngăn giảm oxy cung cấp cho giác mạc. Đặt kính vào lòng bàn tay sạch, nhỏ dung dịch chuyên dụng và chà nhẹ nhàng 10–20 giây mỗi mặt ngay cả khi dùng loại “no-rub” để loại bỏ protein, lipid và vi khuẩn.
Dung dịch sử dụng: Chỉ dùng nước nhỏ mắt và nước ngâm chuyên dụng cho kính áp tròng; tuyệt đối không dùng nước máy, nước lọc, nước muối sinh lý hay nước bọt vì chứa vi khuẩn gây nhiễm trùng nguy hiểm].
Bảo quản hộp kính: Vệ sinh hộp đựng kính hàng ngày bằng dung dịch chuyên dụng (không dùng nước máy), để khô bằng cách ngửa nắp lên và thay hộp mới mỗi 1–3 tháng để ngăn nấm, vi khuẩn sinh sôi.
Bảo vệ mắt: Nhỏ mắt bằng nước nhỏ cấp ẩm chuyên dụng cho người đeo kính để giảm khô, rửa trôi bụi bẩn và đeo kính chống bụi, chống tia UV khi ra ngoài

Một số lưu ý khi vệ sinh mắt tại nhà

Để vệ sinh mắt tại nhà an toàn và hiệu quả, bạn cần nắm vững những điều nên làm và tuyệt đối tránh. Điều này giúp xử lý tình huống khẩn cấp một cách khoa học và ngăn ngừa các biến chứng không mong muốn.

8 điều không được làm để chăm sóc và bảo vệ mắt:

Tuyệt đối không dụi, chạm hoặc chà xát mạnh vào mắt cho đến khi mắt khỏe trở lại, vì có thể khiến dị vật chui sâu hơn, làm rách giác mạc, kết mạc và gây nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Không cố gắng tự tháo bất kỳ vật sắc nhọn nào đã đâm thủng mắt, vì có thể gây tổn thương thêm và làm mất máu nhiều.
Không tự ý mua kháng sinh về nhỏ mà không có chỉ định của bác sĩ, việc dùng thuốc sai có thể làm tình trạng trở nên tồi tệ hơn.
Không dùng các thuốc chống đỏ mắt khi bị chấn thương, có thể làm mắt dễ bị nhiễm khuẩn và kéo dài quá trình liền vết thương.
Không dùng xà phòng trực tiếp vào mắt, đặc biệt khi xử lý gia vị cay nóng bắn vào mắt.
Không dùng thực phẩm như đá hay mật ong, trà để đắp hay tra nhỏ vào mắt nhằm giảm sưng hoặc chữa bệnh, vì chúng chứa vi khuẩn có hại và không đảm bảo vệ sinh.
Không đeo kính áp tròng hoặc trang điểm mắt cho đến khi mắt hoàn toàn bình phục.
Không tự pha nước muối rửa mắt vì không đúng nồng độ và không đảm bảo điều kiện vô trùng.

3 điều nên làm để chăm sóc và bảo vệ mắt:

Đối với sưng tím ở mắt do va đập, nên dùng đá cục bọc bằng khăn sạch áp lên mắt trong vài phút để giảm sưng và đau.
Nếu lo ngại gia vị làm bếp bắn vào mắt, hãy rửa tay kỹ hoặc đeo găng tay khi chế biến thức ăn, tránh dùng tay quệt mắt.
Có thể dùng thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen để giảm đau hoặc khó chịu sau chấn thương mắt nhẹ.

Tuyệt đối không dụi mắt khi vệ sinh mắt ở nhà

Khi nào nên đi bác sĩ?

Dù vệ sinh mắt tại nhà có thể xử lý nhiều tình huống nhẹ, nhưng một số trường hợp cần sự can thiệp y tế chuyên nghiệp ngay lập tức để tránh biến chứng nghiêm trọng và bảo toàn thị lực. Bạn nên đến ngay cơ sở y tế hoặc gọi số cấp cứu khi gặp 11 dấu hiệu sau:

Hóa chất mạnh như chất tẩy rửa, thuốc tẩy trắng hay xi măng dính vào mắt (vẫn phải tiếp tục rửa mắt bằng nước trong khi chờ đợi sự giúp đỡ y tế).
Có vật sắc nhọn như dao, kéo hoặc mảnh kính đâm mắt, tuyệt đối không tự tháo vật ra.
Có vật thể đập vào mắt với tốc độ cao, ví dụ khi sử dụng dụng cụ điện, máy cắt cỏ hoặc khi làm việc với máy móc công nghiệp.
Bạn gặp khó khăn khi nhìn, mở mắt hoặc cử động mắt.
Bạn cảm thấy đau đớn, khó chịu không giảm nhanh sau vài giờ hoặc ngày.
Có bất kỳ thay đổi nào đối với thị lực sau chấn thương mắt, như nhìn mờ, nhìn đôi hay giảm thị lực.
Có máu hoặc mủ chảy ra từ mắt, đây là dấu hiệu nhiễm trùng hoặc chấn thương nghiêm trọng.
Tròng trắng của mắt bị đỏ kéo dài hoặc mắt trở nên nhạy cảm bất thường với ánh sáng..
Chảy nước mắt không ngừng mà không thể kiểm soát.
Bạn bị đau đầu, sốt cao, hoặc cảm thấy buồn nôn và nôn sau chấn thương mắt.
Không thể tự lấy bụi bẩn hoặc dị vật ra khỏi mắt sau nhiều lần thử.

Đến bệnh viện nếu cảm thấy đau mắt kéo dài

Cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu cảm thấy đau mắt kéo dài nhiều ngày

Vệ sinh mắt đúng cách là biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe thị lực và phòng ngừa nhiều bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm như viêm kết mạc, viêm giác mạc hay nhiễm trùng mắt. Từ việc chăm sóc hàng ngày đến xử lý các tình huống khẩn cấp như hóa chất bắn vào mắt, mảnh vụn bay vào hay mắt có ghèn, mỗi trường hợp đều yêu cầu phương pháp vệ sinh phù hợp và cẩn trọng. Nắm vững các nguyên tắc cơ bản như rửa mắt bằng nước sạch, tránh dụi mắt, sử dụng nước muối sinh lý đúng cách và biết khi nào cần đến bác sĩ sẽ giúp bạn xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh tại nhà.

Nguồn tham khảo