Mắt đổ ghèn (Eye discharge) là tình trạng có dịch tiết bất thường từ mắt, bao gồm các dạng nhầy mủ, mủ thuần túy hoặc dịch tiết trong mờ. Nguyên nhân gây đổ ghèn có thể xuất phát từ yếu tố sinh lý và trong các bệnh lý của mắt. Dịch tiết này có thể tích tụ ở góc mắt và viền mi, làm mi mắt dính vào nhau, đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ kèm theo các triệu chứng như mắt bị đỏ, mí mắt bị sưng đau, ngứa rát, chảy nước mắt sống hoặc giảm thị lực.
Bài viết này sẽ giúp bạn phân biệt các dạng mắt đổ ghèn, nhận biết triệu chứng đi kèm, tìm hiểu nguyên nhân cũng như hướng xử trí đúng cách để bảo vệ sức khỏe đôi mắt và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Mắt bị ghèn là dấu hiệu cho thấy các tuyến trong mi mắt đang bị nhiễm trùng hoặc viêm nhiễm.
Mắt đổ ghèn là gì?
Mắt đổ ghèn (Eye discharge) là sự tích tụ chất nhầy, mủ, tế bào chết khi ngủ hoặc nước mắt tại góc mắt. Tình trạng này xuất hiện do các tuyến lệ bị viêm nhiễm hoặc kích ứng, đẩy mạnh việc sản xuất mucin và lipid để bảo vệ nhãn cầu. Ghèn mắt thường xuất hiện dưới 3 dạng: Ướt, dính hoặc khô.
Dịch tiết mắt (đổ ghèn) có vai trò quan trọng trong việc giúp điều chỉnh lượng dịch trong mắt, đảm bảo môi trường ẩm ướt tối ưu cho hoạt động thị giác. Tùy vào màu sắc, đây có thể là hiện tượng sinh lý bình thường hoặc dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm cần can thiệp y tế kịp thời.
Mắt đổ ghèn hay dịch tiết mắt (eye discharge) là sự tiết ra bất thường của mủ hoặc nước mắt quá mức từ mắt.
Đối tượng dễ bị đổ ghèn?
Dưới đây là 5 nhóm đối tượng thường gặp phải tình trạng mắt đổ ghèn:
- Trẻ em là nhóm nguy cơ cao nhất, đặc biệt trẻ sơ sinh (do tắc ống lệ bẩm sinh ở 50% trẻ), trẻ nhỏ đi nhà trẻ (dễ lây nhiễm chéo), trẻ có dị ứng (viêm kết mạc dị ứng theo mùa).
- Người cao tuổi dễ mắc do suy giảm miễn dịch, giảm sản xuất nước mắt, các bệnh mãn tính như tiểu đường, tăng huyết áp ảnh hưởng đến mắt.
- Người có yếu tố nguy cơ gồm người đeo các loại kính áp tròng (đặc biệt đeo qua đêm), làm việc trong môi trường bụi bẩn, khói thuốc, hóa chất, sử dụng máy tính nhiều giờ (giảm chớp mắt).
- Người mắc bệnh nền như tiểu đường (giảm miễn dịch, dễ nhiễm trùng), các bệnh tự miễn (lupus, viêm khớp dạng thấp), hội chứng khô mắt miệng.
- Phụ nữ mang thai do thay đổi hormone ảnh hưởng đến sản xuất nước mắt, tăng nguy cơ khô mắt và nhiễm trùng. Tỷ lệ phụ nữ mắc hội chứng Sjögren cao hơn nam giới (9:1).
Mắt đổ ghèn được phân thành các loại nào?
Để đánh giá chính xác mức độ nghiêm trọng và xác định hướng điều trị phù hợp, bác sĩ sẽ dựa vào màu sắc và hình dạng của dịch tiết để đánh giá.
1.Phân loại theo màu sắc
- Ghèn trong suốt hoặc trắng nhạt: Dịch dạng lỏng, không mùi, thường xuất hiện sau ngủ dậy hoặc bị kích ứng nhẹ. Đây là loại lành tính tự khỏi sau vài ngày.
- Ghèn vàng nhạt hoặc trắng đục: Ghèn có độ quánh trung bình, kèm ngứa nhẹ, cảnh báo viêm kết mạc giai đoạn đầu do vi khuẩn, cần theo dõi sát để tránh tiến triển nặng.
- Ghèn vàng đậm hoặc xanh lục: Dịch đặc sệt, mủ quánh, dính chặt mi mắt, do vi khuẩn nguy hiểm gây ra (Staphylococcus aureus), dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám bác sĩ.
2.Phân loại theo kết cấu
- Ghèn dạng nước lỏng: Chảy tràn như nước mắt nhưng hơi đục, thường do virus (Adenovirus) hoặc dị ứng thời tiết gây ra.
- Ghèn dạng nhầy dai hoặc dạng sợi: Dịch dính, kéo thành sợi dài, thường do khô mắt mãn tính hoặc hội chứng Sjögren.
Ghèn mắt được phân loại dựa vào màu sắc và kết cấu.
Mắt đổ ghèn nguyên nhân do đâu?
Tùy thuộc vào màu sắc và đặc điểm của dịch tiết, tình trạng này có thể cảnh báo những bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn. Dưới đây là 5 nhóm nguyên nhân phổ biến nhất:
1. Viêm kết mạc (Đau mắt đỏ)
Tình trạng mắt đổ ghèn xảy ra khi vi khuẩn hoặc virus tấn công trực tiếp vào lớp màng bảo vệ nhãn cầu. Cơ thể tự động kích hoạt phản ứng tự vệ bằng cách đẩy các thành phần kháng thể đến vùng bị thương tổn để tiêu diệt tác nhân gây hại, tạo ra hỗn hợp dịch mủ đặc (gồm tế bào chết và vi khuẩn). Hệ quả là mắt tiết ra mủ đặc màu vàng xanh (do vi khuẩn) hoặc dịch nhầy trong suốt (do virus), khiến mi mắt dính chặt vào nhau sau khi ngủ dậy.
2. Viêm bờ mi
Viêm bờ mi gây đổ ghèn do sự rối loạn hoạt động của các tuyến dầu Meibomius nằm dọc mép mí mắt. Khi các tuyến này bị tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng bởi vi khuẩn Staphylococcus, chất lượng màng nước mắt bị thay đổi, trở nên khô và dễ kích ứng. Phản ứng viêm tại chân lông mi tạo ra các vảy gàu và dịch tiết dạng bọt hoặc dạng sợi dính, khiến bờ mi luôn trong tình trạng đỏ, ngứa và đóng vảy cứng.
3. Tắc lệ đạo (Tắc ống dẫn nước mắt)
Sự bít tắc tại hệ thống thoát nước mắt (thường ở ống lệ mũi) khiến nước mắt không thể lưu thông xuống mũi mà ứ đọng tại túi lệ. Môi trường ẩm ướt này trở thành điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi, gây ra hiện tượng nhiễm trùng ngược dòng. Dịch tiết tích tụ lâu ngày biến thành mủ trắng hoặc vàng, trào ngược ra góc mắt mỗi khi có tác động lực hoặc cử động chớp mắt liên tục.
4. Khô mắt
Khô mắt gây đổ ghèn do sự mất cân bằng giữa ba lớp của màng nước mắt (nước, dầu, nhầy), khiến bề mặt nhãn cầu bị tổn thương và kích ứng thường xuyên. Để bù đắp lượng ẩm thiếu hụt, các tế bào đài trong kết mạc tăng cường sản xuất chất nhầy (mucin) như một cơ chế tự vệ. Chất nhầy này không được hòa tan đều do thiếu lớp nước, dẫn đến hình thành các sợi ghèn dai, trong suốt hoặc trắng đục đọng lại ở góc mắt.
5. Dị ứng mắt
Phản ứng tức thì xảy ra khi mắt tiếp xúc với dị nguyên (phấn hoa, lông thú), kích hoạt tế bào Mast giải phóng Histamin vào mô mắt. Hoạt chất này làm tăng tính thấm thành mạch, khiến dịch thoát ra khỏi mạch máu và hòa lẫn với nước mắt phản xạ tiết ra ồ ạt. Hệ quả là mắt xuất hiện dịch tiết dạng nước lỏng, trong suốt kèm theo tình trạng sưng nề kết mạc và cảm giác ngứa rát dữ dội.
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
Dị ứng khiến mắt kích hoạt tế bào Mast giải phóng Histamin gây đổ ghèn.
Xem thêm: Nước mắt nhân tạo loại nào tốt?
Hướng dẫn cách điều trị mắt bị đổ ghèn
Phương pháp xử lý dịch tiết mắt cần dựa trên căn nguyên sinh lý hoặc bệnh lý cụ thể. Dưới đây là 6 biện pháp điều trị từ chăm sóc tại nhà đến can thiệp y khoa chuyên sâu:
- Vệ sinh mắt bằng nước muối sinh lý: Sử dụng gạc sạch thấm nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) lau nhẹ nhàng từ góc trong ra góc ngoài mắt. Việc này giúp loại bỏ ghèn mủ, làm sạch bề mặt nhãn cầu và ngăn ngừa vi khuẩn tích tụ hiệu quả.
- Chườm nóng/Chườm lạnh: Chườm nóng giúp làm mềm các tuyến dầu bị tắc trong trường hợp viêm bờ mi; trong khi chườm lạnh giúp co mạch, giảm sưng ngứa tức thì cho các trường hợp đổ ghèn do dị ứng hoặc viêm kết mạc.
- Sử dụng nước mắt nhân tạo: Các loại nước mắt nhân tạo không chỉ giúp dưỡng ẩm mà còn hỗ trợ rửa trôi các tác nhân gây kích ứng và chất nhầy mucin ứ đọng. Đây là giải pháp hữu hiệu cho bệnh lý khô mắt mãn tính.
- Bổ sung dinh dưỡng: Tăng cường các loại Vitamin C, E và Kẽm thông qua thực phẩm hoặc viên uống để thúc đẩy quá trình chữa lành tổn thương niêm mạc, tăng cường khả năng lưu thông máu và rút ngắn thời gian hồi phục của mắt.
- Điều trị thuốc: Tùy vào nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng sinh (cho nhiễm trùng vi khuẩn), thuốc kháng Histamin (cho dị ứng) hoặc thuốc chống viêm. Lưu ý tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt có chứa Corticoid khi chưa có chỉ định.
- Can thiệp ngoại khoa: Đối với tình trạng đổ ghèn do tắc lệ đạo kéo dài hoặc biến chứng lẹo/chắp nặng, bác sĩ có thể thực hiện thủ thuật thông lệ đạo hoặc tiểu phẫu dẫn lưu mủ để giải quyết triệt để ổ viêm nhiễm.
Sử dụng nước mắt nhân tạo giúp duy trì độ ẩm cần thiết và rửa sạch các tác nhân gây kích ứng.
Cách phòng ngừa mắt đổ ghèn
Chủ động phòng ngừa mắt đổ ghèn qua 8 biện pháp vệ sinh và thói quen sinh hoạt đúng cách dưới đây:
- Vệ sinh tay và mắt đúng cách: Luôn rửa tay kỹ bằng xà phòng trước khi chạm vào vùng mắt; tuyệt đối không dụi mắt mạnh vì hành động này dễ làm trầy xước giác mạc và tạo đường xâm nhập cho các loại vi khuẩn, virus gây nhiễm trùng gây đổ ghèn.
- Tuân thủ quy trình sử dụng kính áp tròng: Rửa tay trước khi đeo/tháo kính, thay dung dịch ngâm hàng ngày và không đeo quá 8 tiếng mỗi ngày. Việc vệ sinh khay đựng và thay kính đúng chu kỳ giúp hạn chế tối đa nguy cơ viêm kết mạc và loét giác mạc.
- Tẩy trang và vệ sinh cá nhân riêng biệt: Tẩy trang mắt kỹ lưỡng mỗi tối để tránh tắc nghẽn tuyến dầu; đồng thời sử dụng riêng khăn mặt, gối và mỹ phẩm mắt với người khác để ngăn ngừa lây nhiễm chéo các bệnh lý gây dịch tiết bất thường.
- Thay mới mỹ phẩm định kỳ: Kiểm tra và thay mới các sản phẩm như mascara, eyeliner mỗi 3 tháng. Ngưng sử dụng ngay nếu mỹ phẩm có mùi lạ hoặc quá hạn sử dụng nhằm tránh kích ứng và nhiễm khuẩn cho bờ mi.
- Cải thiện môi trường sống: Duy trì độ ẩm trong phòng từ 40-60% và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với khói thuốc, bụi bẩn. Môi trường sạch sẽ giúp giảm thiểu tình trạng kích ứng niêm mạc mắt và hạn chế các phản ứng dị ứng gây đổ ghèn lỏng.
- Xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ưu tiên thực phẩm giàu Vitamin A, C, E và Lutein giúp bảo vệ giác mạc và điểm vàng. Bổ sung đầy đủ dưỡng chất và uống đủ nước hỗ trợ duy trì độ ẩm tự nhiên cho màng nước mắt ổn định.
- Kiểm soát các bệnh lý nền: Theo dõi và điều trị triệt để các tình trạng mãn tính như tiểu đường, viêm bờ mi hoặc hội chứng khô mắt. Việc kiểm soát tốt bệnh nền giúp ngăn ngừa các đợt bùng phát nhiễm trùng gây đổ ghèn mủ nguy hiểm.
- Ngủ đủ giấc và quản lý stress: Đảm bảo ngủ từ 7–8 giờ mỗi đêm giúp mắt có thời gian phục hồi và đào thải tạp chất sinh lý hiệu quả. Hệ miễn dịch khỏe mạnh là “lá chắn” tốt nhất giúp mắt chống lại các tác nhân gây viêm nhiễm từ môi trường.
Vệ sinh cá nhân phòng ngừa mắt đổ ghèn do các bệnh lý mắt hiệu quả nhất.
Các câu hỏi thường gặp liên quan đến mắt bị đổ ghèn
1. Tình trạng mắt đổ ghèn có nguy hiểm không?
Mắt đổ ghèn không gây nguy hiểm nếu chỉ xuất hiện ít và thường khi bạn mới ngủ dậy. Tuy nhiên, nếu ghèn ra nhiều và có màu sắc thất thường ( xanh, vàng đậm) thì nên gặp bác sĩ để được kiểm tra.
2. Trẻ bị đổ ghèn mắt và chảy nước mũi là bệnh gì?
Mối liên hệ giữa mắt và mũi thông qua ống lệ mũi tạo ra hiện tượng này. Các bệnh thường gặp bao gồm cảm lạnh thông thường, viêm xoang và nhiễm trùng đường hô hấp trên. Đôi khi tình trạng này xảy ra mà bé bị đau mắt nhưng không đỏ rực như bệnh viêm kết mạc thông thường.
Tìm hiểu thêm: Viêm kết mạc là gì, viêm giác mạc là gì?
3. Mắt bị ghèn sợi là như thế nào?
Dịch tiết dạng sợi có đặc điểm tạo thành những sợi dài, trong suốt đến hơi trắng, dính chặt vào bề mặt mắt. Nguyên nhân chính là khô mắt mãn tính và viêm kết mạc mãn tính do sự mất cân bằng trong thành phần nước mắt. Cơ chế hình thành liên quan đến việc tăng sản xuất chất nhầy mucin và giảm thành phần nước. Để hệ thần kinh thị giác hoạt động ổn định và giảm các kích ứng gây tiết dịch, các loại vitamin hỗ trợ dẫn truyền thần kinh như b1, vitamin b2 và đặc biệt là vitamin b12 thường được khuyên dùng để duy trì sự khỏe mạnh của các dây thần kinh mắt.
4. Trẻ sơ sinh bị đổ ghèn 1 bên mắt là do đâu?
Tắc ống lệ bẩm sinh là nguyên nhân phổ biến nhất, xảy ra khi màng mỏng che ống lệ không mở hoàn toàn sau sinh. Nhiễm trùng mắt sơ sinh có thể do vi khuẩn từ đường sinh hoặc môi trường bệnh viện. Cần phân biệt rõ ràng giữa bệnh lý này và đau mắt hột vốn là bệnh nhiễm trùng mạn tính do Chlamydia trachomatis.
5. Tại sao khi ngủ dậy mắt lại có nhiều ghèn?
Cơ chế sinh lý khi ngủ là nguyên nhân chính, do mắt không thực hiện động tác chớp trong thời gian dài. Sự tích tụ dịch tiết qua đêm là hiện tượng bình thường, giúp loại bỏ tế bào chết và tạp chất. Phân biệt bình thường và bất thường dựa vào lượng, màu sắc và tính chất dịch tiết. Các yếu tố như tuổi tác, môi trường khô hoặc ô nhiễm có thể ảnh hưởng đến lượng dịch tiết buổi sáng. Cách làm sạch mắt đúng cách là rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm từ góc trong ra ngoài, sử dụng khăn mềm sạch.
Mắt đổ ghèn không chỉ là hiện tượng thông thường mà có thể là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được quan tâm đúng mức. Việc hiểu rõ các nguyên nhân từ sinh lý đến bệnh lý, phân loại theo màu sắc và hình dạng, cùng với các triệu chứng kèm theo giúp bạn có cái nhìn toàn diện về tình trạng này. Đặc biệt, việc nhận biết những dấu hiệu báo động và thời điểm cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế chuyên nghiệp là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe thị giác.
Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và dải công nghệ thiết bị đa dạng luôn sẵn sàng hỗ trợ và tư vấn cho bạn về các vấn đề về mắt đổ ghèn. Khi gặp phải các triệu chứng bất thường hoặc có thắc mắc về các vấn đề: Nhược thị có chữa được không, cận thị là gì, cách giảm cận thị 1 – 2 độ tại nhà hoặc mắt lác thì bạn nên tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp để được chăm sóc sức khỏe các bệnh về mắt tốt nhất.
Tư vấn cùng bác sĩ chuyên khoa mắt để đánh giá thị lực và các vấn đề khúc xạ liên quan
Đọc thêm:
- Chảy nước mắt là bệnh gì và cách khắc phục tình trạng
- Cách giảm độ cận của mắt tại nhà
- Sưng mắt là bệnh gì và cách điều trị
Tài liệu tham khảo:
- Centers for Disease Control and Prevention. (2023, December 4). Symptoms of Pink Eye (Conjunctivitis). CDC. https://www.cdc.gov/conjunctivitis/signs-symptoms/index.html
- Coroi, M. C., Bungau, S., & Tit, M. (2015). Preservatives from the eye drops and the ocular surface. Romanian journal of ophthalmology, 59(1), 2.
- Craig, J. P., Nichols, K. K., Akpek, E. K., Caffery, B., Dua, H. S., Joo, C. K., Liu, Z., Nelson, J. D., Nichols, J. J., Tsubota, K., & Stapleton, F. J. (2017). TFOS DEWS II Definition and Classification Report. The Ocular Surface, 15(3), 276–283.
- Healthdirect. (2024). Eye discharge. Australian Government Department of Health and Aged Care. https://www.healthdirect.gov.au/eye-discharge
- Khurana, S. (2024). Textbook of Ophthalmology (3rd ed.). Jalal-Abad International University. https://jaiu.kg/wp-content/uploads/2024/10/Textbook-of-Ophthalmology.pdf
- Lindsley, Ristina, Matsumura, Sueko, Hatef, Elham, Akpek, Esen K. (2012). Sample records for blepharitis. Office of Scientific and Technical Information. https://www.science.gov/topicpages/b/blepharitis
- MedlinePlus. (n.d.). (2016). Ketotifen ophthalmic. U.S. National Library of Medicine. https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a604033.html
- Skarbez, K., Priestley, Y., Hoepf, M., & Koevary, S. B. (2010). Comprehensive review of the effects of diabetes on ocular health. Expert review of ophthalmology, 5(4), 557-577.
