Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là một bệnh lý khá phổ biến, xảy ra khi ống tuyến lệ bị tắc nghẽn, khiến nước mắt không thể thoát xuống mũi mà bị ứ đọng tại túi lệ, sau đó trào ra ngoài gây chảy nước mắt sống và đọng lại ở góc trong mắt, tạo nhầy hoặc ghèn mắt. Tình trạng này thường tự khỏi trong năm đầu tiên, nhưng nếu không được chăm sóc đúng cách, có thể dẫn đến các biến chứng như nhiễm khuẩn, áp xe túi lệ hoặc rò lệ đạo.
Cha mẹ cần nhận biết sớm các dấu hiệu của tắc tuyến lệ như chảy nước mắt kéo dài, viêm kết mạc hoặc ghèn mắt để có phương pháp điều trị kịp thời. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin về nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng ngừa và các phương pháp điều trị hiệu quả cho tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh.
Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa trị tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Tắc tuyến lệ trẻ sơ sinh là gì?
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh (còn gọi là tắc lệ đạo hoặc tắc ống lệ mũi) là tình trạng tắc nghẽn sự lưu thông nước mắt trong hệ thống ống nối từ mắt xuống mũi. Bệnh lý này xảy ra khi hệ thống dẫn lưu nước mắt bị tắc nghẽn một phần hoặc toàn phần, khiến nước mắt không thể di chuyển theo đường tự nhiên.
Khi bị tắc, nước mắt không được dẫn lưu xuống mũi mà sẽ trào ra ngoài, gây triệu chứng chảy nước mắt sống. Tắc tuyến lệ là bệnh lý phổ biến ở trẻ sơ sinh, có thể ảnh hưởng một hoặc cả hai mắt. Tình trạng này thường không nguy hiểm nhưng cần được theo dõi và chăm sóc đúng cách để tránh các biến chứng không mong muốn.
Tắc tuyến lệ là tình trạng hệ thống dẫn lưu nước mắt bị tắc nghẽn một phần hoặc toàn phần
Nguyên nhân tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Nguyên nhân chính gây tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là do bẩm sinh, liên quan đến sự phát triển chưa hoàn thiện của hệ thống lệ đạo trong thai kỳ. Dưới đây là 9 nguyên nhân phổ biến gây tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh cha mẹ cần biết:
- Tồn tại màng ngăn ở ống lệ mũi (Van Hasner): Đây là nguyên nhân thường gặp nhất, do quá trình hình thành lệ đạo trong bào thai chưa hoàn chỉnh, khiến đầu dưới của ống lệ mũi còn màng tắc. Thông thường, van này sẽ tự mở trước khi trẻ sinh ra.
- Không có hoặc hẹp điểm lệ: Điểm lệ nằm ở góc trong mắt là điểm khởi đầu của ống lệ đạo. Nếu điểm này không hình thành hoặc bị hẹp, nước mắt không thể thoát ra.
- Dò ống lệ mũi bẩm sinh: Bất thường về cấu trúc ống lệ mũi từ khi sinh.
- Biến dạng ống xương của ống lệ mũi: Ống dẫn nước mắt bị biến dạng hoặc quá hẹp.
- Các lỗ mở ở mí mắt không phát triển đúng: Ảnh hưởng đến khả năng thoát nước mắt.
- Bất thường vùng xương hàm mặt: Làm tăng khả năng mắc tắc lệ đạo, thường gặp trong hội chứng Down.
- Polyp mũi: Gây tắc nghẽn đường thoát nước mắt từ ống lệ mũi.
- Khối u: Bất kỳ khối u nào gây chèn ép ống dẫn nước mắt đều có thể là nguyên nhân.
- Viêm nhiễm: Tuyến lệ bị viêm nhiễm làm nước mắt không lưu thông.
Triệu chứng tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là tình trạng khá phổ biến và dễ nhận biết thông qua một số dấu hiệu rõ ràng. Dưới đây là 7 triệu chứng thường gặp khi trẻ bị tắc tuyến lệ:
- Chảy nước mắt sống liên tục (Epiphora): Mắt trẻ lúc nào cũng ướt như vừa khóc, nước mắt đọng ở khe mi hoặc rơi thành giọt.
- Đổ nhiều ghèn mắt: Đặc biệt vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, mắt trẻ có nhiều ghèn vàng dính quanh mi mắt và lông mi, hoặc có chất tiết nhầy.
- Chảy nước mắt nhiều hơn: Khi trời lạnh, có gió hoặc ánh nắng mạnh.
- Trẻ hay dụi mắt: Da bờ mi đỏ do trẻ thường xuyên dụi mắt.
- Viêm kết mạc kéo dài: Mắt đỏ tái đi tái lại.
- Sưng đau góc trong mắt: Vùng túi lệ có thể bị sưng và đau.
- Nước mắt có máu: Triệu chứng hiếm gặp nhưng cần lưu ý.
Lưu ý, triệu chứng có thể không xuất hiện ngay sau sinh vì trẻ sơ sinh không tiết nước mắt cho đến khi được vài tuần tuổi.
Đổ nhiều ghèn mắt, chảy nước mắt nhiều là triệu chứng phổ biến của tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Chẩn đoán tắc tuyến lệ trẻ sơ sinh như thế nào?
Tắc tuyến lệ thường được chẩn đoán dựa trên tiền sử bệnh lý đầy đủ và khám thực thể của trẻ. Bác sĩ sẽ quan sát các triệu chứng như chảy nước mắt sống, ghèn mắt nhiều và viêm kết mạc để đưa ra kết luận.
Trong hầu hết trường hợp, không cần xét nghiệm bổ sung để xác nhận chẩn đoán. Tuy nhiên, nếu cần thiết, bác sĩ có thể thực hiện “dye disappearance test” (thử nghiệm biến mất thuốc nhuộm). Xét nghiệm này bao gồm việc nhỏ một giọt thuốc nhuộm đặc biệt (fluorescein) vào mắt và kiểm tra sau 5 phút để xem thuốc nhuộm còn sót lại hay không. Nếu thuốc nhuộm vẫn còn, điều này có thể chỉ ra tình trạng tắc tuyến lệ toàn phần hoặc một phần.
Bác sĩ sẽ khám trực tiếp để chẩn đoán tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Biến chứng khi trẻ bị tắc tuyến lệ
Nếu tình trạng tắc tuyến lệ không được điều trị và chăm sóc đúng cách, nó có thể dẫn đến 6 biến chứng nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe mắt của trẻ.
- Nhiễm khuẩn đường lệ: Nước mắt ứ đọng tại túi lệ tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
- Áp xe túi lệ: Tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng tại túi lệ.
- Rò lệ đạo: Dẫn lưu bất thường từ túi lệ ra ngoài da.
- Nhiễm trùng mắt: Lan rộng sang các cấu trúc khác của mắt.
- Sưng, đỏ và nhiễm trùng mô lân cận: Ảnh hưởng đến túi lệ và vùng xung quanh.
- Mờ mắt: Biến chứng hiếm gặp nhưng cần theo dõi.
Vì vậy, cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng mắt của trẻ và đưa bé đến khám bác sĩ chuyên khoa mắt ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Sưng, nhiễm trùng là biến chứng nguy hiểm của tắc tuyến lệ ở trẻ
Cách điều trị tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh hiệu quả
Hầu hết tắc lệ đạo bẩm sinh tự khỏi sau 4-6 tuần hoặc trong năm đầu tiên của trẻ, với tỷ lệ khoảng 90%. Tuy nhiên, có 4 biện pháp có thể hỗ trợ điều trị và tăng tốc quá trình phục hồi.
Massage vùng túi lệ (dọc cạnh mũi, ngay dưới góc trong mắt)
Đây là phương pháp điều trị phổ biến và được khuyến nghị trước khi trẻ 3 tháng tuổi. Mục đích của massage là gây áp lực nhẹ lên ống dẫn lệ, giúp thông chất lỏng khỏi đoạn bị tắc và giải phóng điểm bít tắc.
Cách thực hiện: Rửa tay sạch, dùng ngón tay trỏ đặt lên góc trong mắt trẻ, ấn nhẹ và miết dọc xuống dưới về phía cạnh mũi. Lặp lại động tác này 10-15 lần, thực hiện 3 lần mỗi ngày. Phương pháp này giúp tăng tốc quá trình tự khỏi bệnh và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Để lại thông tin để được tư vấn miễn phí và hưởng các ưu đãi
Massage tuyến lệ cho trẻ để thông dịch khỏi tuyến lệ
Vệ sinh mắt
Giữ vệ sinh mắt đúng cách là biện pháp quan trọng, đặc biệt trước 3 tháng tuổi. Sử dụng bông y tế hoặc gạc mềm thấm nước đun sôi để nguội (hoặc nước muối sinh lý NaCl 0,9%) để nhẹ nhàng lau mắt cho trẻ 3-5 lần mỗi ngày, lấy hết ghèn bám quanh mắt.
Lau từ góc trong ra ngoài, cẩn thận tránh trầy xước mi mắt. Cha mẹ cũng có thể sử dụng gạc lau mi mắt chuyên dụng để vệ sinh dịch tiết hàng ngày một cách an toàn và hiệu quả.
Vệ sinh vùng mắt cho bé để điều trị tắc tuyến lệ
Dùng thuốc nhỏ mắt
Bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt kháng sinh nếu trẻ có ghèn nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng. Cha mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý (NaCl 0,9%) hoặc thuốc nhỏ mắt theo chỉ định của bác sĩ vào túi kết mạc để giữ ẩm và làm sạch mắt. Không tự ý sử dụng thuốc mà không có sự hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa.
Nhỏ mắt cho trẻ để điều trị
Can thiệp y tế
Khi massage và dùng thuốc không cải thiện tình trạng tắc tuyến lệ, hoặc khi trẻ đạt một độ tuổi nhất định, các biện pháp can thiệp y tế sẽ được áp dụng. Dưới đây là 4 phương pháp can thiệp y tế thường được sử dụng:
- Thông lệ đạo (Probing): Thực hiện sau 8 tháng tuổi khi tỷ lệ tự khỏi dưới 50%. Thời điểm vàng để thông lệ đạo thường là từ 6 tháng đến 1 năm tuổi
- Nong ống lệ bằng bóng (Balloon Dilation): Sử dụng công cụ có bóng nhỏ được bơm phồng để làm rộng các khu vực bị hẹp trong ống lệ.
- Đặt ống (Stenting/Intubation): Luồn ống thông để mở tắc nghẽn, chèn ống hoặc stent để giữ ống lệ mở, giúp nước mắt chảy qua. Ống thường được rút sau 2-4 tháng.
- Phẫu thuật (Dacryocystorhinostomy – DCR): Chỉ định sau 1 năm tuổi nếu các phương pháp khác không hiệu quả. Phẫu thuật mở túi lệ xuống mũi, tạo đường vòng để nước mắt chảy qua, bỏ qua tắc nghẽn hiện có.
Biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn tình trạng tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh
Không thể phòng ngừa hoàn toàn tắc tuyến lệ bẩm sinh vì trẻ thường sinh ra đã có sẵn tình trạng này. Tuy nhiên, cha mẹ có thể thực hiện 4 biện pháp giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng.
- Tránh tiếp xúc với người bị viêm kết mạc: Hạn chế cho trẻ gần người mắc bệnh đau mắt đỏ.
- Vệ sinh sạch sẽ: Rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào mắt trẻ.
- Hạn chế tiếp xúc với người bệnh: Tránh để trẻ tiếp xúc với người bị viêm kết mạc.
- Tránh chà xát mắt: Giữ móng tay trẻ ngắn và sạch, tránh để trẻ dụi mắt.
Mặc dù không thể ngăn ngừa hoàn toàn, việc phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách sẽ giúp trẻ giảm nguy cơ biến chứng và phục hồi nhanh chóng.
Rửa tay sạch sẽ trước khi tiếp xúc với trẻ sơ sinh để phòng ngừa lây nhiễm chéo từ người bị viêm kết mạc
Câu hỏi thường gặp
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh có tự khỏi không?
Có, tắc tuyến lệ thường tự khỏi. Khoảng 90% tuyến lệ bị tắc có thể tự khai thông khi trẻ từ 1-2 tuổi. Khoảng 70% trẻ cải thiện vào thời điểm 6 tháng tuổi. Hầu hết tắc lệ đạo bẩm sinh tự khỏi sau 4-6 tuần. Mặc dù bệnh có thể tự khỏi, massage tuyến lệ đều đặn có thể đẩy nhanh quá trình này và giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?
Tắc tuyến lệ không nguy hiểm nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Bệnh lý này không nguy hiểm riêng lẻ, nhưng các biến chứng do tắc như nhiễm khuẩn và áp xe có thể nguy hiểm, cần điều trị kịp thời. Cha mẹ cần theo dõi sát sao, nếu phát hiện mắt trẻ sưng đỏ, cần đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa mắt để khám ngay.
Tắc tuyến lệ ở trẻ em có lây nhiễm không?
Không lây nhiễm. Tắc tuyến lệ là bệnh lý tắc nghẽn vật lý, không phải bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, tắc tuyến lệ có thể tạo điều kiện cho nhiễm trùng do vi khuẩn phát triển, và các nhiễm trùng này có thể lây lan sang người khác. Do đó, cần giữ vệ sinh mắt và tay sạch sẽ khi chăm sóc trẻ.
Tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh là tình trạng phổ biến, thường gây chảy nước mắt nhiều và đôi khi kèm theo viêm kết mạc. Đây là vấn đề tạm thời, thường tự khỏi khi trẻ lớn lên, nhưng cũng cần được theo dõi để tránh biến chứng. Việc chẩn đoán thường dựa vào triệu chứng lâm sàng và trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị massage nhẹ nhàng vùng mắt hoặc điều trị kháng sinh nếu có dấu hiệu nhiễm trùng. Phòng ngừa tắc tuyến lệ bằng cách giữ vệ sinh mắt cho trẻ là rất quan trọng. Nếu tình trạng không cải thiện hoặc có dấu hiệu nặng, việc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa là cần thiết.
Với hơn 22 năm hình thành và phát triển, Hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn là hệ thống bệnh viện chuyên khoa mắt ngoài công lập lớn nhất Việt Nam, với mạng lưới bệnh viện, phòng khám hiện đại phủ sóng toàn Việt Nam. Mắt Sài Gòn cũng hệ thống y tế dẫn đầu trong các lĩnh vực phẫu thuật hiện đại như phẫu thuật khúc xạ, phẫu thuật đục thủy tinh thể… với hơn 1.2 triệu lượt phẫu thuật thành công. Các bệnh viện Mắt Sài Gòn quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao, quy trình điều trị theo tiêu chuẩn chất lượng vàng và hệ thống trang thiết bị, công nghệ hiện đại từ Mỹ và châu Âu. Đặc biệt, dải công nghệ phẫu thuật, điều trị bệnh lý mắt đa dạng và tiên tiến giúp mang đến giải pháp cá nhân hóa tối ưu, an toàn và hiệu quả cho từng tình trạng mắt, cùng trải nghiệm khách hàng chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam.Tìm hiểu thêm tại: https://uudai.matsaigon.com/.
Danh mục tài liệu tham khảo
- Children’s Hospital. (n.d.). Blocked tear duct (Dacryostenosis). Boston Children’s Hospital.https://www.childrenshospital.org/conditions/blocked-tear-duct-dacryostenosis
- Cleveland Clinic. (n.d.). Blocked tear duct (Nasolacrimal duct obstruction). Cleveland Clinic.https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17260-blocked-tear-duct-nasolacrimal-duct-obstruction
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2015, March 23). Nhận biết, xử lý tắc tuyến lệ ở trẻ. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/nhan-biet-xu-ly-tac-tuyen-le-o-tre-16993909.htm
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2015, October 7). Tắc tuyến lệ. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/tac-tuyen-le-169106000.htm
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2021, July 29). Giúp mẹ nhận biết tắc tuyến lệ ở trẻ sơ sinh sớm nhất. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/giup-me-nhan-biet-tac-tuyen-le-o-tre-so-sinh-som-nhat-169198471.htm
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2022, October 17). Tắc tuyến lệ ở trẻ – Cách điều trị và chăm sóc mẹ nên biết. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/tac-tuyen-le-o-tre-cach-dieu-tri-va-cham-soc-me-nen-biet-169221017145243052.htm
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2024, July 18). Câu hỏi thường gặp liên quan đến tắc tuyến lệ. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/cau-hoi-thuong-gap-lien-quan-den-tac-tuyen-le-16924071723215502.htm
- Hệ thống Báo Sức khỏe & Đời sống. (2024, September 17). Tắc tuyến lệ ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng bệnh. Sức khỏe & Đời sống.https://suckhoedoisong.vn/tac-tuyen-le-o-tre-em-nguyen-nhan-trieu-chung-cach-dieu-tri-va-phong-benh-169240916153459687.htm
